وگوش وچشم وساير جوارح أو از آنچه حرام كرده بودى اجتناب كردند وروزها را با تشنگى به شب رسانيد وشبهاى خود را به تعب عبادت گذرانيد وبه فقرا ومساكين تصدّق بسيار نمود واحسان بسيار نسبت به بندگان تو فرمود وبا اين ماهها مصاحبت نيكو كرد وچون از اينها جدا شد طريق وداع نيكو سپرد وبعد از رفتن آنها پيرامون محرّمات تو نگرديد ونيكو بندهاى بود اين بنده . پس حق تعالى فرمايد كه : ببَريد اين بنده را سوى بهشت . واستقبال كنند أو را ملائكهء خدا به تحفهها وكرامتها وأو را بر شتران واسبان نور سوار كنند وببرند سوى نعمتي كه هرگز زوال ندارد وخانهاى كه فانى نمىشود وسرايى كه جوانانش پير نمىشوند وشادى وخوشحالى آن زوال ندارد وهرگز ايشان را تعب نمىباشد واز عذاب أيمن مىگردند ومشقّت حساب از براي ايشان نيست . « 1 »
سيم : اين كه چهار ماه حرام است به اعتبار اين كه مبدأ سال عربى ماه مبارك رمضان است وماههاى حرام مذكورند در كريمهء :
« إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ »
« 2 » حاصل معنى واللَّه يعلم : « به درستى كه شما را ماههاى سال نزد حكم وتقدير حكيم متعال دوازده ماه است در كتاب خدا كه لوح محفوظ است واين حكم وتقدير در روزى بود كه خلق آسمانها وزمين فرمود ؛ از جملهء اين دوازده ماه ، چهار ماه صاحب حرمت است » كه در آنها محاربهء با اعدا نبايد كرد ، مگر اين كه ايشان خود حرمت آنها را نگاه ندارند وارادهء محاربه نمايند .
ودر مجمع البيان از حضرت رسالت پناه صلى الله عليه وآله در بيان اشهر حرم مروى است كه : ثلاثة متواليات : ذو القعدة وذوالحجّة والمحرّم ورجب مضر [ الذي ] بين جمادى وشعبان « 3 » يعنى : « سه تاى آن چهار ماه متصل به يكديگرند وآنها ذي قعده وذي حجه ومحرماند ويكى يكّه وتنها است وآن ماه رجب است » .
وبه همين معنى أشارت كرده اعرابى كه در ميان آنها گفته : « ثلاثة سرْدٌ ، وواحدفرد » « 4 » ووجه اضافهء رجب به مضر قبل از اين گذشت .
هامش
( 1 ) . التفسير المنسوب إلى الإمام العسكري عليه السلام ، ص 653 ؛ بحار الأنوار ، ج 7 ، ص 315 ، ح 11 .
( 2 ) . سورهء توبه ، آيهء 36 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 54 .
( 4 ) . ر . ك : العين ، ج 3 ، ص 222 ( حرم ) ؛ الصحاح ، ج 2 ، ص 487 ؛ مجمع البحرين ، ج 2 ، ص 360 ( سرد ) .