يك پُشتهء هيمه به دوش خود برداشته بود . پس صحابه عرض كردند كه : يا روح اللَّه ! خبر دادهاى ما را كه آن مرد مرده است وأو اين است كه مىبينم أو را زنده ! حضرت به آن مرد فرمودند كه : پشتهء خود را بگذار . آن مرد پشتهء خود را گذاشت وآن را باز كرد ، ناگاه مار سياهى را ديدند كه سنگى را به دهن فرو برده . پس حضرت به أو فرمودند كه : امروز چه عملي از تو سرزده ؟ عرض كرد كه : يا روح اللَّه ! من دو قرص نان داشتم ، سائلى به من گذشت ، يك قرص آن را به أو دادم « 1 » .
وبدان كه صدقه بر پنج قسم است « 2 » :
قسم أول : صدقهء مال ، وآن گذشت .
قسم دويم : صدقهء جاه ، وآن عبارت است از شفاعت كردن مردم ؛ چه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمودند كه :
أفْضَلُ الصَّدَقَةِ صَدَقَةُ اللِّسَانِ
يعنى فاضلترين صدقات صدقهء لسان است . قِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَمَا صَدَقَةُ اللِّسَانِ ؟ عرض شد كه : يا رسول اللَّه ! صدقهء زبان چيست ؟
قالَ : الشَّفَاعَةُ تَفُكُّ بِهَا الأَسِيرَ ، وَتُحْقِنُ بِهَا الدَّمَ ، وَتَجُرُّ بها المَعْرُوفَ إلى أَخِيكَ ، وَتَرْفَعُ الْكَرِيهَةَ « 3 »
فرمودند كه : صدقهء زبان ، شفاعتي كه رها كرده شود به سبب آن اسيرى ونگاه داشته شود به سبب آن خون مسلمانى وكشيده شود به سبب آن احسانى ونيكى به سوى برادر تو ورفع شود به جهت آن ناخوشى وكراهت از أو .
قسم سيم : صدقهء عقل ورأى است وآن عبارت است از مشورت ، يعنى هر گاه مسلمانى با كسى مشورت نمايد ، آنچه صلاح اوست به أو بگويد .
قال النبي : تَصَدَّقُوا عَلَى أخِيكُم بِعِلْمٍ يُرْشِدُهُ ورَأْيٍ يُسَدِّدُهُ
فرمودند رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم كه :
تصدق نماييد بر برادر خود به عملي كه أو را ارشاد نمايد وبه رأيي كه كار أو را به صلاح آورد .
قسم چهارم : صدقهء زبان است ، وآن عبارت است از وساطت ميان مردم وسعى كردن در امرى كه باعث خاموش شدن آتش عداوت شود واصلاح در ميان دو خصم ،
هامش
( 1 ) . عدة الداعي ، ص 69 - 70 .
( 2 ) . اين پنج قسم را ابن فهد در عدة الداعي ( ص 71 به بعد ) ، نقل كرده است .
( 3 ) . عدة الداعي ، ص 71 .