عالم ، ادراك معارف وحقايق كند وبه مطالعهء اسرار ومشاهدهء أنوار ، اشتغال نمايد « 1 » وبا اين بدن ، علاقة هم دارد كه بدان سبب ، تدبير وتصرّف وتنظيم أمور ظاهر وى نيز كند ، به تحريك آلات . پس انسان كه مظهر اين جمله است ، أو را دو حال باشد كه چون رجوع به عالم معنى كند ، به واسطهء ادراك ذاتي كه نفس راست ، ملاحظهء اسرار ربّانى ودرك معارف روحاني نمايد وصحّت حقيقي وى كه مطلوب اصلى ومقصود كلّى است ، اين است وچون توجّه به انتظام أمور « 2 » صوري ومهمّات جسمي كند به سبب آن علاقهء مذكوره تدبير آن تمام كند وصحّت مجازى وى كه مناط جمله است اين است . اكنون حكماى ظاهري ، حفظ اين صحّت صوري كنند به تقويت قواى بدني كه « الطّبيب خادم الطّبيعة » وبه ادويه ، استعانت جويند وبه خواص اشيا تقرّب نمايند وجميع سعادات را منحصر در همين دارند واز دنائت همّت وقلّت بضاعت قدم در چارسوى طلب « 3 » حقايق ننهند واز عروج بر مدارج معارف ، غافل مانند .
نظم « 4 »
يا خادم الجسم لا تسعَ لخدمته * وأنت بالنّفس لا بالجسم إنسان
ومع ذلك ، آنچه در حفظ اين صحّت گفتهاند ، از افادهء آن مقصود ، قاصر است ؛ چه ، مقدّمات كليّه بيان كردهاند وبا مزاج شخص جزئي وفا نمىكند . ونيز شناختن حقيقت هر مزاجى محال است وآن حفظ ، موقوف بر اين است و « الموقوف على المحال محال » .
وامّا « 5 » حكماى باطني به نور يقين دانستهاند كه خلق انسان براي تحصيل معارف وكسب كمالات وارتقاى بر معارج فضل ومَلَكات است واين ، نتيجهء آن صحّت حقيقي بوَد « 6 » وآن ، موقوف است « 7 » بر آن صحّت مجازى وآن خود ، بىبَدل ما يتحّلل
هامش
( 1 ) . ف : نمايند .
( 2 ) . ف : أموري .
( 3 ) . ف : - طلب .
( 4 ) . ف : - نظم .
( 5 ) . ف : - وامّا .
( 6 ) . ف : است .
( 7 ) . ف : بود .