فصل
به اجماع أهل سنّت ، بعد از كتاب خداوند ، كتابي أصح از كتاب صحيح محمّد بن إسماعيل بخارى « 1 » نيست وسببش آن است كه أو شرط كرد كه نقل نكند در اين كتاب ، مگر از كساني كه علما ، متّفق باشند بر توثيق وعدالت أو در جميع سلسله سند از أو تا صحابي مشهور كه جميع آنها در نزد همهء علماء ايشان ، عادل اند .
ودر رسالهء ترجمه بخارى ، نقل كرده از أو كه از براي نقل هر حديثي ، يك غسل ودو ركعت نماز مىكردم .
ودر كشف الظنون « 2 » ذكر كرده كه أو گفت : « داخل نكردم در كتاب خود حديثي تا اين كه يقين كردم به صحّت آن » وشرح عجيبى در فضيلت اين كتابْ ذكر كرده وبا اين توصيف وتعهّد أو در أسانيد اين كتاب ، آن قدر مجهول وضعيف ومتّهم وخارجي وناصبي است ، به تصريح علماء رجال ايشان كه كمتر حديثي سالم مىماند .
ابن بيع ، در كتاب معرفة أصول الحديث گفته كه بخارى ، [ به ] زيادة از صد نفر از مجهولين احتجاج كرده ونقل نموده ودر نزد علما ، به صحّت پيوسته كه أو از هزار ودويست نفر از خوارج كه در نزد فريقين از كفره محسوب اند ، روايت كرده وأحمد بن حنبل به أو گفت : چرا كتاب خود را « صحيح » ناميدى وحال آن كه بيشتر رواة أو از خوارج اند ؟ وقاضى بخارا أو را در مدت حيات خود ، حبس كرده بود . چون از أو پرسيد : چرا از خوارج نقل كردى گفت : چون ايشان ،
هامش
( 1 ) . در مورد اهمّيت كتاب بخارى ، ر . ك : تاريخ التراث العربي ، فؤاد سزگين ، ج 1 ، مجلّد اوّل ( علوم القرآنو الحديث ) ، ص 220 به بعد .
( 2 ) . ج 1 ، ص 544 .