در أحاديث آينده شده ، فرق در ميان اين أقوال ، ظاهر مىشود .
اگر گويند كه چه فرق است در ميانهء شركت در قدرت وتوفيق وخذلان ، جواب گفته مىشود : مثلًا هرگاه كسى شخصي را ببيند معصيتي مىنمايد وأو را نهى از آن معصيت نمايد وآن عاصى ، متنبّه نشود وآن ناهى ، ترك نهى ومنع نمايد ، آيا آن ناهى كسى است كه عاصى را امر به عصيان نمودهباشد يا مشاركت در معصيت أو نمودهاست « 1 » ومدّعا از توفيق وخذلانى كه گفته مىشود ، همين معناست . فرق در ميان اين دو مذهبْ بسيار است ودر كتاب « احتجاج » شيخ طبرسى از حضرت أمير المؤمنين - صلوات اللَّه عليه - روايت نموده كه حضرت - سلام اللَّه تعالى عليه - فرمود كه مگوييد كه واگذارد خداى تعالى عباد را به خودشان ، پس سست بگيريد امر الهى را ومگوييد واداشت مردم را بر أمور .
خدا را مستند به ظلم مكنيد ؛ وليكن گوييد كه خير به توفيق خدا وشرّ به خذلان خداست وهمه ، سابقِ در علم خداست « 2 » .
ودر كتاب « معاني الأخبار » ابن بابويه ، حديث طويلى از عبداللَّه بن فضل هاشمي روايت كرده وآنچه از آن حديثْ موضع حاجت است ، اين است كه گفت : پس عرض كردم كه قول بارى تعالى :
« وَما تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ » /
« 3 » وقول أو - جلّ ذكره الأعلى - :
« إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ »
« 4 » . فرموده : هرگاه بكند بنده آنچه را خداى عزّوجلّ ، امر نموده به آن از أطاعت ، « كان فعله وفقاً لأمر اللَّه : مىباشد فعل أو موافق امر الهى ، وبنده به اين ناميده مىشود موفَّق . وهرگاه اراده كند بنده كه داخل شود در چيزى از معاصي
هامش
( 1 ) . همان ، ص 124 ( كتاب التوحيد ، باب الجبر والقدر حديث 13 ) .
( 2 ) . الإحتجاج ، ص 206 .
( 3 ) . سورهء هود ، آيهء 88 .
( 4 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 160 .