و نيز ، گفته شده :
« مراد حديث آن است كه ، آن « دوازده نفر » در دوران عزّت خلافت و قوت اسلام و استوارى امور آن باشند ، از كسانى كه در زمان وى ، اسلام عزيز گشته و همهء مسلمانان پيرامون او گرد آيند » . « 1 »
بيهقى گويد :
« اين تعداد [ / دوازده نفر ] تا زمان وليد بن يزيد بن عبد الملك روى كار آمدند ، سپس فتنه و آشوب بزرگ برپا شد و پس از آن حكومت عباسيان غالب آمد ، و اين كه بر عدد مذكور ميافزايند بدان خاطر است كه صفت مورد اشاره در حديث را رها كرده يا كسانى را كه بعد از فتنه مذكور آمدهاند از آنان شمردهاند » . « 2 »
و نيز گفتهاند :
« كسانى كه امّت بر آنان اجتماع كردهاند : خلفاى ثلاثه و سپس على تا زمان حكميت در صفين كه معاويه را در آن روز خليفه ناميدند .
هامش
( 1 ) . نووى در شرح صحيح مسلم ، ج 12 / 202 و 203 ، به اين موضوع اشاره كرده و ابن حجر در « فتح البارى » ج 16 / 338 - 341 ، و سيوطى در تاريخ خلفا ، ص 10 ، و آن را آوردهاند
( 2 ) . تاريخ ابن كثير ، ج 6 / 249 به نقل از بيهقى .