تحريمى بر طلب ترك الزامى ، و به نظر كسانى كه متعلق نهى را منع و زجر اعتبارى مىدانند ، بر منع اكيد و شديد دلالت مىنمايد .
درباره چگونگى دلالت صيغه نهى بر حرمت سه ديدگاه وجود دارد :
1 . دلالت از راه وضع ؛
2 . دلالت به كمك حكم عقل ؛
3 . دلالت از راه مقدمات حكمت و اطلاق .
خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 151 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 63 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، 2 ، ص 452 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 106 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 939 .
نهى تخييرى
نهى متعلق به چند فعل با مطلوبيت ترك يكى از آنها به صورت اختيارى نهى تخييرى ، مقابل نهى تعيينى بوده و در جايى است كه متعلق نهى چند فعل باشد ، بهگونهاى كه ترك يكى از آنها به صورت على البدل مطلوب باشد ؛ به بيان ديگر ، در اين نهى ، مكلف براى انجام هريك از افعال مورد نهى ، آزاد است و سرپيچى او تنها با انجام همه آنها صورت مىپذيرد ، مثل : نهى از تصرف در خانه يا همنشينى با بيگانه به صورت تخييرى ، و يا نهى از ازدواج با دو خواهر در يك زمان .
نكته :
برخى معتقدند در شرع ، نهى تخييرى وجود ندارد .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 89 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 186 .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، جزء 2 ، ص 327 .
نهى تشريعى
ر . ك : نواهى
نهى تعيينى
نهى متعلق به فعل مشخص و بدون جايگزين در عرض آن نهى تعيينى ، نهيى است كه منهى عنه آن معين بوده و داراى جايگزين و بدلى در عرض خود نمىباشد ، مانند : « لا تشرب الخمر » كه نهى آن تعيينى است و در عرض خود عدل و بدلى ندارد .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 187 .
نهى تكليفى
نهى عارض بر فعل مكلّف ، بىواسطه و داراى ثواب و عقاب نهى تكليفى ، مقابل نهى وضعى بوده و عبارت است از نهيى كه بهطور مستقيم متوجه افعال مكلف بوده و بر موافقت با آن ( ترك حرام ) ثواب و بر مخالفت با آن ( انجام حرام ) عقاب بار مىگردد ، مانند : نهى از شراب خوردن .
ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 134 .
همان ، ج 2 ، ص 481 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 628 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 232 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص ( 63 - 62 ) .
قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 81 .
نهى تكوينى
جلوگيرى از يك فعل خارجى به صورت عملى و مستقيم نهى تكوينى ، مقابل نهى تشريعى بوده و عبارت است از نهيى كه نهىكننده با دخالت مستقيم و عملى خود ، از انجام فعل در خارج جلوگيرى مىنمايد ؛ به خلاف نهى تشريعى كه در آن جعل قانون و نهى لفظى گوياى مبغوض بودن فعل نزد ناهى است ؛ بنابراين ، اگر مولا دست عبد خود را بگيرد و مانع از شرب خمر او گردد ، نهى ، در سايه يك عمل خارجى و تكوينى صورت گرفته است .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 529 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 407 .
نهى تنزيهى
نهى دلالتكننده بر نقصان ثواب عبادت ، و طلب ترك غير الزامى نهى تنزيهى ، مقابل نهى تحريمى بوده و عبارت است از نهيى كه بر نقصان ثواب ( در عبادات ) و يا مبغوضيت غير شديد متعلق آن در نزد مولا ( در معاملات ) دلالت مىنمايد ؛ به بيان ديگر ، از مرجوحيت منهى عنه در نزد مولا حكايت مىكند ، ولى مولا اراده اكيد به ترك آن ندارد ، هرچند ترك آن نزد مولا رجحان دارد . پس نهى تنزيهى ملازم ترخيص فعل منهى عنه است ، مانند : نهى از خواندن نماز در حمام ( لا تصل فى الحمام ) كه از مرجوحيت چنين نمازى در نزد شارع حكايت مىكند ؛ يعنى نزد مولا ترك اين نماز از انجام آن محبوبتر است .
اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 70 .
خمينى ، روح الله ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 14 و 150 و 160 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 294 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 228 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، 2 ، ص 452 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 318 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 7 ، ص ( 104 - 103 ) و ( 193 - 192 ) .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 941 .