اصلى است ، چه نفسى باشد ، مثل : نهى از سجده براى بت ، و چه غيرى باشد ، مثل : نهى از خواندن نماز در لباسى كه از پوست حيوان حرام گوشت تهيه شده است .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص ( 240 - 239 ) .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 228 .
نهى الهى
ر . ك : نهى شرعى
نهى انحلالى
نهى منحلّ شده به تعداد افراد موضوع نهى انحلالى ، نهيى است كه به تعداد افراد موضوع خود منحل مىگردد ؛ يعنى هريك از افراد ، محكوم به يك نهى مستقل است ، بهگونهاى كه در صورت مخالفت ، براى هركدام از افراد موضوع ، گناهى جداگانه انجام گرفته است .
انحلال نهى گاهى به لحاظ موضوع است ( مانند : نهى از شرب خمر ) ، گاهى به لحاظ متعلق ( مانند : نهى از كذب ) و گاهى به لحاظ موضوع و متعلق ، هر دو ( مانند : نهى از سبّ مؤمن ) .
در كتاب « نهاية الاصول » آمده است :
« و لكنه ينحل الى نواه متعددة بعدد ما يتصور للطبيعة من الافراد ، و بعددها يتصور له الامتثال و العصيان ، فكل فرد أوجده العبد صار عصيانا برأسه ، و كل فرد انزجر عنه و تركه بداعى نهى المولى تحقق بالانزجار عنه امتثال لنهيه » . « 1 »
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 395 .
خمينى ، روح الله ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 376 .
خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 324 .
خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص ( 95 - 94 ) .
نهى بعد امر
نهى از متعلق امر حقيقى يا توهمى پيشين نهى بعد امر مقابل نهى ابتدايى بوده و به اين معنا است كه به دنبال امر يا توهم صدور آن از جانب شارع نهيى وارد شود و يا به دنبال وجوب يا توهم وجوب چيزى ، نهيى از آن برسد .
اسنوى ، عبد الرحيم بن حسن ، التمهيد فى تخريج الفروع على الاصول ، ص 291 .
اصفهانى ، محمد تقى بن عبد الرحيم ، هداية المسترشدين فى شرح معالم الدين ، ص 156 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 67 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، 2 ، ص 210 .
نهى بعد توهم امر
ر . ك : نهى بعد امر
نهى بعد وجوب
ر . ك : نهى بعد امر
نهى به صيغه
نهى مستفاد از صيغه دلالتكننده بر طلب ترك و يا منع از فعل نهى به صيغه ، يعنى نهى با صيغه « لا تفعل » و هر چيزى كه به معناى آن باشد ؛ به عبارت ديگر ، نهى به هر صيغهاى كه طلب ترك يا زجر را برساند ، خواه به صورت جمله انشايى و فعل نهى باشد ، مانند : « لا تفعل » ، يا به صورت تحذير ، مانند : « اياك ان تفعل » ، يا به شكل جمله خبرى ، مثل : « هذا الفعل ممنوع عليك » ، و يا جمله فعليه ، مثل : « لا تفعل » كه إخبار در مقام انشا است ، همگى نهى به صيغه مىباشد .
خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص 298 .
نهى به ماده
نهى مستفاد از ماده نهى « ن - ه - ى » نهى گاهى به وسيله ماده صورت مىپذيرد و گاهى به وسيله صيغه . نهى با ماده نهى « ( ن ، ه ، ى ) » مثل : « نهيتكم عن ذلك » يا « ينهى عن الفحشاء » .
خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص 298 .
نهى تبعى
نهى مستفاد از دلالت غير مطابقى خطاب شرعى نهى تبعى ، مقابل نهى اصلى بوده و عبارت است از نهيى كه از دلالت غير مطابقى خطاب به دست مىآيد ؛ يعنى خطابى مستقل بر نهى دلالت نمىكند بلكه نهى به دلالت التزامى فهميده مىشود ، مثل نهيى كه از راه توجه امر به ضد چيزى ، به آن چيز متوجه مىگردد ، مانند : امر به زدودن نجاست از مسجد در وسعت وقت نماز ، كه لازمه آن تعلق نهى تبعى به نماز خواندن است .
پس مولا در نهى تبعى ، « منهى عنه » را جداگانه اراده نكرده و خطابى مستقل را متوجه آن نمىكند بلكه نهى با دلالت التزامى از خطاب ديگر فهميده مىشود .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 323 .
سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 228 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 456 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 39 .
نهى تحريمى
نهى دلالتكننده بر طلب ترك الزامى و منع اكيد نهى تحريمى ، نهيى مولوى است كه بر حرمت و منع الزامى از انجام « منهى عنه » دلالت مىنمايد ، مانند : « لا تشرب الخمر » كه بر حرمت شرب خمر و طلب ترك آن بهطور الزامى دلالت مىكند . به نظر كسانى كه متعلق نهى را طلب ترك مىدانند ، نهى
هامش
( 1 ) . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 248 .