عقل خود آن را استنباط مىنمايد .
براى مثال از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده : هنگامى كه بر شتر سوار هستيد مىتوانيد نماز نافله را بجاى آوريد در اينجا فقيه حكم را نسبت به شتر محدود نمىبيند بلكه با قوهء عقلانى خويش اين معنا را درك مىكند كه مقصود آنحضرت در بيان اين مسأله ، مطلق مركب بوده لذا به اين نتيجه دست مىيابد در حال سوار بر هر مركبى اعمّ از چهارپايان و يا وسايط نقليه مىتوان نماز نافله را اقامه نمود .
فقها نسبت به اين نوع قياس جانب احتياط را كاملا مراعات مىنمايند . و هيچگاه بدون دقت و تأمل در اطراف قضيه بىدرنگ بدان عمل نمىكنند .
قياس منصوص العلّة
در اين نوع قياس ، شارع مقدس علّت حكم را بيان مىكند و ديگر نيازى به اجتهاد و اعمال نظر شخصى نيست . براى مثال اگر دليلى برسد مبنى بر اينكه : « الخمر حرام لأنّه مسكر » علت حرمت خمر ( شراب انگور ) در ذيل آن آمده است .
بنابراين از حكم كلّى « هر مسكرى حرام است » حكم حرمت نبيذ ( شراب خرما ) نيز استفاده مىشود . به تعبير ديگر با تشكيل و