( م )
ماهيت
يك مصدر جعلى است كه از « ما هو » گرفته شده ، و بهمعناى اسم مصدرى كه مرادف فارسى آن « چيستى » به كار مىرود ، مىباشد مفاهيم ماهوى مفاهيمى هستند كه ذات و ذاتيات مصاديق خود را منعكس مىسازند و بيان مىكنند كه اشياى خارجى چه چيزى هستند و ازاينرو اگر به شىء خاصى اشاره كنيد و بپرسيد كه اين چيست ؟ آنچه در پاسخ صحيح اين سؤال گفته مىشود ، ماهيت آن شىء خواهد بود ازاينرو گفتهاند : « الماهية هى ما يقال فى جواب ما هو » ؟
ماهيت به شرط شىء
وقتى ماهيت را با امور خارج از ذات مقايسه مىكنيم ، مشروط و مقيد است به وجود آن قيد ، يعنى اين حكم بر اين ماهيت بار مىشود به شرط اينكه اين قيد و خصوصيت در او باشد . مثلا : ماهيت بنده را با قيد ايمان ملاحظه مىكنيم و حكم مىكنيم به وجوب آزاد ساختن ؛ اين ماهيت مشروط است به وجود ايمان ، يعنى رقبه ، به شرط ايمان ، آزاديش واجب است اين قسم را ماهيت مخلوطه و مقيده به شرط شىء مىگويند .
ماهيت به شرط لا
ماهيت را اگر با امر خارجى ملاحظه كنيم و حكمى را براى او ثابت كنيم