است كه متعلّق حكم قرار مىگيرد .
2 - وجود خارجى است كه متعلّق احكام قرار مىگيرد . البتّه با اين پيش فرض كه قائل به اصالت وجود باشيم .
3 - آنچه متعلّق حكم قرار مىگيرد ، ماهيّت خارجى شىء موجود است .
4 - مفهوم عنوانى كه در ظاهر دليل اخذ شده است متعلّق حكم است .
5 - خارجيّت عنوان مأخوذ در ظاهر دليل است كه متعلّق حكم واقع مىشود . « 1 » مرحوم آخوند خراسانى ( ره ) معتقد است كه متعلّق احكام ، وجود خارجى است ، « 2 » هرچند براى اشاره به اين وجود خارجى بايد از عنوان استفاده نمود و به وسيلهى اسم و عنوان ، به متعلّق واقعى احكام كه فعل مكلّف است اشاره نمود .
متواتر
تواتر در لغت عبارت است از پشت سر هم قرار گرفتن و پياپى بودن امور متعدّد ، يكى بعد از ديگرى ، مانند كلام خداوند - تبارك و تعالى -
ثُمَّ أَرْسَلْنا رُسُلَنا تَتْرا
« 3 » . آنگاه رسولانمان را پىدرپى فرستاديم .
در اصطلاح اصوليين متواتر عبارت است از خبر گروهى كه از جهت تعداد مخبرين به حدّى برسد كه معمولا همدستى آنها بر كذب محال و غيرممكن باشد « 4 » و خود آن خبر مفيد علم باشد . بنابراين ، عدد مشخصى را نمىتوان براى تحقّق متواتر مفيد علم ذكر كرد زيرا موقعيت و شرايط خبردهندگان و موضوع خبر متفاوت است و در هر موردى براساس مقتضى آن مورد مىتوان حكم به حصول
هامش
( 1 ) - الكفاية با حواشى مرحوم مشكينى : 2 / 133 .
( 2 ) - همان مدرك .
( 3 ) - المؤمنون / 44 .
( 4 ) - الوافية : 157 .