/ 134
آدمى به نفس خويش آگاه است
شرح آيات :
[ 1 - 2 ] براى آن كه ايمان آدمى چنان ژرف شود كه مسئوليتهاى خويش را در زندگى بتواند تحمل كند ، ناگزير بايد از دو انگيزنده مدد گرفته شود : يكى شناختن و فهم آخرت است از آن جهت كه رستاخيزى در آن صورت مىگيرد و پاداش و كيفرى داده مىشود ، و ديگرى نفس نكوهشگر ( لوّامه ) خود انسان است كه از درون جان بر انتقاد بر خود برمىخيزد و مانع آن مىشود كه در صدد ارتكاب گناه برآيد ، پس مسئوليت آن ريشه اصلى است كه در آن انديشه قيامت و حقيقت نفس لوّامه با يكديگر رو به رو مىشود ، و به همين جهت قرآن به آن دو در كنار يكديگر اشاره مىكند و به بحث در اين باره مىپردازد .
لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ * وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ
- سوگند به روز قيامت * و سوگند به نفس لوّامه . » براى كلمه « قيامت » به عنوان تعبيرى از آخرت در اين جا تأثير نفسى خاص وجود دارد ، از آن جهت كه بعث و رستاخيز انسان را در يكى از بزرگترين مناظر زندگى در آن هنگام كه از گودال گور براى حساب پس دادن و سزاى آن را ديدن برمىخيزد ، به ياد شخص مىآورد . و اين برخاستن و قيام از آشكارترين تجلّيات زندگى است ، چه هيچ چيز تا به صورت كامل پرداخته و تمام نشود ، قيام نخواهد كرد .
/ 135 سخن درباره كلمه « لا » در سوگند ياد كردن پيش از اين گذشت ، و خلاصه آن اين است كه معنى قسم و سوگند دارد ، و آنچه پس از آن مىآيد به