2 - تابع ظهور عرفى است كه منظور از ضمان چه بوده است .
3 - صحيح است ، ضمانت از عمل اداء و تحويل عين مىباشد و همان عقد ضمان اصطلاحى ، منظور مىباشد .
سؤال 464 : 1 - آيا خلبان يا راننده ضامن ديه افراد آسيب ديده - اعم از افراد داخل يا خارج وسيله نقليه - مىباشد ؟ 2 - در صورتى كه خلبان و راننده ، مسؤليتى نداشته باشند ، آيا از بيت المال مىتوان ديه مصدومين را پرداخت كرد ؟ 3 - آيا در فرض فوق ، بين صورتى كه قرار گرفتن در وضعيت اضطرارى ناشى از قصور و تقصير خلبان يا راننده باشد ، با صورتى كه وضعيت اضطرارى به صورت كاملًا اتفاقى به وجود آمده باشد ( مثل اين كه عليرغم كنترل كامل وسيله نقليه قبل از حركت ، ناگهان در حين حركت وسيله دچار نقص فنى شود ) ، وجود دارد يا خير ؟
( جواب ) : بسمه تعالى معمولا مىگويند كه در اينگونه موارد از باب اهم و مهم بايد خطر كمتر را انتخاب كند و گفته مىشود كه به حكم عقل بايد كشتن افراد كمتر را انتخاب نمود ، ليكن براى من ، مسأله روشن نيست ، آيا مىتوان شخصى را كشت كه شخص ديگر - و يا هرچند عدد بيشتر - كشته نشود . چه بسا در اين گونه موارد لازم باشد كه هيچ كارى نكنيم ، مگر اين كه در مقام دفاع از خود باشد چون مادرى كه حمل آن ، موجب مرگ آن مادر شود . 2 - شايد بتوان گفت : اگر مسئوليتى ندارد از موارد احسان محض است و ضامن نمىباشد و ديه از بيت المال پرداخت مىشود . 3 - در مورد تقصير ، ضامن است ( ضامن ديه ) .
سؤال 465 : با عنايت به اينكه قاعده احسان رافع ضمان بوده ، و شخص احسان كننده مطابق آيه شريفه « ما على المحسنين من سبيل » ضامن نيست ، مستدعى است بفرماييد :
الف ) آيا در قاعده احسان بايد عمل ، در نظر مرتكب ، مصلحت داشته باشد ، يا در واقع و خارج ؟ به عنوان مثال اگر شخصى به گمان اين كه با كندن چاه در وسط كوچه ، آبهاى كوچه در آن جمع شده و عابران در آسايش بيشترى خواهند بود ، چاهى را در وسط كوچه حفر كند در حالى كه مصلحت واقعى در حفر چاه در كنار كوچه بوده است ، اگر عابرى به درون چاه سقوط كند ، آيا حفر كننده ضامن است ؟
ب ) هر گاه شخص « الف » به قصد جان شخص « ب » و جلوگيرى از سقوط او از
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 170
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٧٠