سؤال : 54 - به نظر شما آيا اعسار يك عنوان كلى قابل انطباق بر مجموعه فقه است يا فقط حكم بر امورات مالى و محدود به مسائل مالى است ؟
جواب : اصطلاحا مخصوص به امور ماليه است ليكن ملاكا عام است و نبايد ديگرى را در عسر و حرج قرار دارد .
سؤال : 55 - راههاى ثبوت اعسار را چه مىدانيد ؟ آيا فقط راه تشخيص منحصر به طرق بينه و قسم است يا استظهار و كشف و علم و امثال آن نيز در ثبوت آن مىتوان استفاده كرد ؟
سؤال : در مقام دعوى منحصر است مگر اينكه علم قاضى را كافى بدانيم ولى بين خود و خداوند ميزان يقين است .
سؤال : 56 - آيا حجر معسر ، مطلق است يا محدود به تصرفات مالى است و آيا ساير اقدامات غير مالى معسر مثل ازدواج ، قبول هدايا ، استيفاى قصاص و عفو آن و . . . نافذ است يا خير ؟ و آيا حاكم مىتواند اضاف بر حجر مالى او را از جميع تصرفات منع كند ؟
جواب : مخصوص به امور مالى است .
سؤال : 57 - با توجه به اينكه احكام ظاهريه در شبهات موضوعيه احتياج به فحص و شكف ندارد ، در ثبوت اعسار اشخاص ، فحص و تحقيق مبناى شرعى دارد و يا خير ؟ و آيا در اين مورد نيز فقط بايد از قاعده ( البيّنه للمدعي و اليمين علي من انكر » استفاده كرد يا راههاى ديگرى از قبيل عمل قاضى ، استظهار از حال معسر و تحقيق از افراد و توجه به مستندات و ادله ارائه شده نيز طرق شرعى هستند ؟
جواب : از جواب بالا معلوم شد .
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 226
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٢٢٦