ما كه در نماز مىخوانيم : « إهْدِنَا الصِّراطَ المُستَقيم » چه بسا اشكال شود كه خدا ما را هدايت كرده است ، مگر ما تحصيل حاصل مىخواهيم ؟ خدا ما را هدايت كرده و پيامبر ، اوصيا ، علما و فقها را فرستاده است و آنان تمام جزئيات را براى ما بيان كردهاند . پس چرا در نماز تكرار مىكنيم كه : « إِهْدِنا الصِّراطَ الْمُستَقيم » ؛ پروردگارا ما را به راه راست هدايت كن . » مگر تحصيل حاصل ممتنع نيست ؟ ( زيرا هيچ موجودى مكرّر نمىشود ) .
در اين جا جواب اين است : مراد از اين هدايتى كه ما مىخواهيم ، هدايت تكوينى و آن نورى است كه ما را از اين همه خطراتى كه در اين عالم وجود دارد حفظ كند ؛ آن خطرهايى كه آدم را از عبادت منزجر ، يا به دنيا مايل مىكند و انسان را دنياپرست مىسازد . كيست كه بتواند در برابر اين تجملّها ، زينتها ، دعوتها و كششهاى باطل ، خود را نگه دارد ، جز با امداد خدا ؛ هر چند كه هدايت تشريعى موجود باشد .
خداوند متعال قرآن با آن عظمت ، انبيا و امامان به اين بزرگوارى را فرستاده است ، امّا كيست كه اين هدايت تكوينى را برساند ؟ آن خداست كه سر و كار قلب مستقيماً با اوست . اين است كه در نماز مىخوانيم : خدايا ما را به هدايت تكوينى هدايتِ كن . در اين اختلافها و گرفتارىها به صراط مستقيم خودت هدايت فرما . . « وَاهْدِنا بِهِ لِما اخْتُلِفَ فِيِه مِنَ الْحَقِّ » « 1 » خدايا ! هر گاه نداهاى گمراه كننده بلند شد ، در آن جا نورت را بفرست تا ما را ثابت قدم بدارد . و گرنه هر قدمى كه انسان برمى دارد يك خطر و آفتى در كمين آن است و خدا دست شيطان را نيز باز گذاشته است :
« زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمالِهِمْ » ؛ « 2 »
تزيين مىشود براى آنها آن عمل بد ، ( عمل بد خود را خوب مىبينند ) .
هامش
( 1 ) . مفاتيح الجنان ، تعقيب نماز صبح . .
( 2 ) . توبه ( 9 ) آيهء 37 . .