أبي عبداللَّه عليه السلام : أنّ عليّاً عليه السلام وجد رجلًا وامرأة في لحاف واحد ، فضرب كلّ واحد منهما مأة سوط إلّاسوطاً . « 1 » امام صادق عليه السلام در حديث زيد شحّام ، دربارهى مرد و زنى در زير يك لحاف يافت شوند ، فرمود : بايد صد تازيانه به استثناى يكى بخورند ؛ يعنى به هركدام نودونه تازيانه زده شود . در حديث حريز نيز فرمود : اميرمؤمنان عليه السلام به چنين مرد و زنى نودونه تازيانه زدند .
سؤال ما از شهيد ثانى رحمه الله اين است كه در كدام قسمت روايت كلمهى تعزير آمده است ؟
آيا اگر حدّ كمتر از صد تازيانه شد ، تعزير است ؟
نتيجه : رواياتِ پنج موردى كه شهيد ثانى رحمه الله به عنوان اشكال بر مرحوم محقّق رحمه الله آورده بود را ملاحظه فرموديد كه فقط در يكى از آنها عنوان « أدب » در سؤال سائل بود و نه در بيان امام عليه السلام ؛ علاوه بر اينكه كلمهى « أدب » اصطلاح شرعى براى تعزير نيست . ظاهر عبارات شهيد رحمه الله اين است كه در هر يك از مواضع پنجگانه ، روايتى كه وارد شده ، براى بيان تعزير ، مقدار معيّنى را گفته است ؛ ولى ما در هيچيك از آنها كلمهى تعزير را نديديم .
تذكّر : احتمال دارد - هر چند اين احتمال بعيد است - شهيد ثانى قدس سره با توجّه به روايت حمّاد بن عثمان اين مطلب را استفاده كرده باشد كه در هر موردى كه مقدار مجازات ، كمتر از چهل تازيانه معيّن شده باشد ، تعزير است . براى دفع اين احتمال ، حديث حمّاد را مطرح مىكنيم .
في العلل ، عن محمّد بن الحسن ، عن الصفّار ، عن العبّاس بن معروف ، عن عليّ بن مهزيار ، عن محمّد بن يحيى ، عن حمّاد بن عثمان ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام قال : قلت له : كم التعزير ؟ فقال : دون الحدّ . قال : قلت : دون ثمانين ؟ قال : لا ، و لكن دون أربعين ، فإنّها حدّ المملوك . قلت : وكم ذاك ؟ قال :
على قدر ما يراه الوالي من ذنب الرجل وقوّة بدنه . « 2 »
فقه الحديث : عنوان بابى كه اين حديث در وسائل الشيعه ، در آن باب ذكر شده « حدّ التعزير » است ؛ كه بهمعناى لغوى آن يعنى ميزان و مقدار تعزير است ، نه حدّ در مقابل تعزير .
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 367 ، باب 10 از ابواب حدّ الزنا ، ح 20 .
( 2 ) . همان ، ص 584 ، باب 10 از ابواب بقية الحدود ، ح 3 .