شرح
تحديد حدّاقل طايفه به چهار نفر
شافعى حدّاقل از طايفه را چهار نفر گفته است ؛ ولى نتوانسته دليل محكمى بر آن اقامه كند .
فقط به مناسبت اين كه حدّاقل شهود در باب زنا چهار نفر است ، مىگويد : طايفه نيز بايد چهار نفر باشند . « 1 » اين نيز استحسانى بيش نيست .
تحديد حدّاقل طايفه به ده نفر
شيخ طوسى رحمه الله در عبارت كتاب خلاف طايفه را به ده نفر تفسير كرده ، و اين معنا را به حسن بصرى نسبت داده است ؛ « 2 » ولى بر آن استدلالى نمىكند .
تحديد حدّ اقل به سه نفر
ابن ادريس رحمه الله مىفرمايد : اقلّ طايفه سه نفر است . « 3 » از زهرى و قتاده نيز اين معنا حكايت شده است ؛ جبايى نيز گفته : « من زعم أنّ الطائفة أقلّ من ثلاثة فقط غلط » هر كسى خيال كند كه طايفه كمتر از سه نفر و با يك يا دو نفر محقّق مىشود ، اشتباه كرده است . « 4 » ادلّهى اين قول عبارت است از : 1 - وقتى به عرف مراجعه مىشود ، مىبينيم بين طائفه و جماعت فرقى قائل نيست ؛ يعنى اگر در آيه به جاى طَآلِفَةٌ مّنَ الْمُؤْمِنِينَ ، « جماعة من النّاس » نيز گفته مىشد ، عرف همان معنا را مىفهميد .
به نظر عرف ، جماعت بر كمتر از سه نفر تطبيق ندارد ؛ بلكه معناى ظاهرى عرفى آن ، سه نفر و بيشتر است .
2 - طائفه در لغت از « طواف و طوف » مشتقّ است . ابن فارس در مقاييس اللغة مىگويد :
هامش
( 1 ) . الامّ ، ج 6 . ص 155 ؛ الشرح الكبير ، ج 10 ، ص 169 .
( 2 ) . الخلاف ، ج 5 ، ص 374 ، مسأله 11 .
( 3 ) . السرائر ، ج 3 ، ص 454 .
( 4 ) . احكام القرآن للجصّاص ، ج 5 ، ص 106 ؛ الجامع لأحكام القرآن ، ج 12 ، ص 166 .