شرح
به « قال الصادق عليه السلام » تعبير مىكند . اين نوع مرسلات صدوق رحمه الله به نظر ما حجّت است .
از امام صادق عليه السلام پرسيدند : مرجومى فرار مىكند ، حكمش چيست ؟ امام عليه السلام فرمود :
اگر زنا از راه اقرار ثابت شده باشد ، برگردانده نمىشود - حكم امام عليه السلام به عدم ردّ ، مطلق است در صورت اقرار - امّا اگر از راه بيّنه و شهود اربعه ثابت شده باشد ، وى را بازمىگردانند .
اين روايت ، به طور كامل دلالت بر فرق بين صورت اقرار و بيّنه دارد و نسبت به هر دو مورد نيز مطلق است . سند آن نيز معتبر است . بنابراين ، لازم نيست ضعف آن را به عمل مشهور جبران كنيم ؛ همانگونه كه صاحب جواهر رحمه الله فرموده است . « 1 » 2 - بإسناده عن صفوان ، عن غير واحد ، عن أبي بصير ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، أنّه إن كان أصابه ألم الحجارة فلا يردّ وإن لم يكن أصابه ألم الحجارة ردّ . « 2 » 3 - وبإسناده عن محمّد بن أحمد بن يحيى ، عن العبّاس ، عن صفوان ، عن رجل ، عن أبي بصير وغيره عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : قلت له : المرجوم يفرّ من الحفيرة فيطلب ؟ قال : لا ، ولا يعرض له إن كان أصابه حجر واحد لم يطلب ، فإن هرب قبل أن تصيبه الحجارة ردّ حتّى يصيبه ألم العذاب . « 3 » سند اين دو حديث : اين دو روايت سرانجام به يك راوى منتهى مىشود و در واقع اينها يك روايت هستند ؛ زيرا ، در يكى ، صفوان از غير واحد از ابىبصير از امام صادق عليه السلام نقل مىكند ؛ و در ديگرى ، صفوان از رجلى كه او از ابىبصير و غير او از امام صادق عليه السلام روايت مىكند ، آمده است .
نكته : مرسلات دو نوع است ؛ الف : ارسالى كه در روايت با كلمهى « غير واحد » باشد ؛ برخى از فقها چنين روايت مرسلى را حجّت مىدانند ؛ زيرا ، به علّت بسيارى روات نام آنان را نبرده است .
هامش
( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 349 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 377 ، باب 15 از ابواب حدّ زنا ، ح 5 .
( 3 ) . همان ، ح 3 .