شرح
وعن أبي عليّ الأشعري ، عن محمّد بن عبدالجبّار ، عن صفوان بن يحيى ، عن بعض أصحابنا ، عن أبي بصير ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام في رجل اقيمت عليه البيّنة بأنّه زنى ، ثمّ هرب قبل أن يضرب .
قال : إن تاب فما عليه شيء وإن وقع في يد الإمام أقام عليه الحدّ ، وإن علم مكانه بعث إليه . « 1 »
فقه الحديث : اين روايت مرسله ، مورد استناد هر دو طرف واقع شده است ؛ يعنى مشهور ، شيخ مفيد « 2 » ، ابنزهره « 3 » و قاضى ابوصلاح حلبى « 4 » رحمهما الله به آن تمسّك كردهاند ؛ ليكن هر كدام برداشتى از آن دارند .
ابو بصير از امام صادق عليه السلام دربارهى مردى مىپرسد كه بيّنه بر زناى او قائم شده است ، امّا قبل از آن كه به او تازيانه بزنند - معلوم مىشود زناى او غير محصنه بوده - فرار كرد .
تكليف چيست ؟
امام عليه السلام سه جمله فرمود : الف : اگر توبه كند حدّى بر او نيست ؛ ب : اگر در اختيار امام واقع شد ، بر او حدّ جارى مىكند ؛ و ج : اگر امام جاى او را فهميد ، افرادى را براى دستگيرى او مىفرستد تا او را بياورند و بر او حدّ جارى كنند .
برداشت مشهور از روايت : گفتهاند : مقصود از « إن تاب فما عليه شيء » همان توبهى بعد از قيام بيّنه است . در توبه دو حساب هست ، يك وقت حكم « في ما بينه و بين اللَّه » است ، و يك وقت هم « في ما بينه و بين الحاكم » را مىخواهيم بدانيم .
معناى « إن تاب فما عليه شيء » يعنى اگر بين خود و خدايش توبه كند ، در اين بُعد ، خداوند توبهى تائب را مىپذيرد و توبهاش مقبول است ؛ ولى همين فرد اگر در اختيار حاكم قرار گرفت - با اينكه توبهاش نزد خداوند پذيرفته است - بايد از نظر ظاهر تازيانه بخورد .
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 328 ، باب 16 از ابواب الحدود ، ح 4 .
( 2 ) . المقنعة ، ص 777 .
( 3 ) . غنيةالنزوع ، ص 424 .
( 4 ) . الكافي في الفقه ، ص 407 .