شرح
نقد ادلّهى قول اوّل
اوّلًا : از ظاهر آيات قرآن حصر استفاده نمىشود . آيهى وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُواْ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَآءَ « 1 » اگر بر منحصر بودن ثبوت زنا به شهادت چهار مرد عادل دلالت داشت ، حقّ با اين بزرگان بود ؛ امّا ظاهر آيه هيچ منافات و مخالفتى با ثبوت زنا به راههاى ديگر چون شهادت سه مرد و دو زن و . . . ندارد . اگر دليلى بر اين معنا قائم شد ، با مفاد آيه قابل جمع است .
ثانياً : اگر بر ظاهر قرآن جمود كنيم ، بايد در تمام موارد به مفهوم لقب قائل شويم .
آيا مىتوان با توجّه به « أكرم زيداً » گفت : « لا تكرم عمرواً » ؟ لسان دليلى كه دو شاهد زن را نازل منزلهى يك شاهد مرد مىكند حكومت است ؛ يعنى توضيح مىدهد كه مقصود از « أربعة شهداء » ، چهار شاهد مرد و يا سه مرد و دو زن است . از اين رو ، بين ظاهر كتاب و روايات دال بر جواز شهادت زنان منافاتى ديده نمىشود .
امّا رواياتى كه بر مطلوب آنان مطرح شد ، بايد آنها را با روايات ديگر سنجيد و نسبت بين آنها بررسى شود ؛ و اگر هم به تعارض منتهى شد ، راه حلّ آن را پيدا كرد .
ادلّهى قول مشهور
1 - بالإسناد عن يونس ، عن عبداللَّه بن سنان ، قال سمعت أبا عبداللَّه عليه السلام يقول : لا تجوز شهادة النساء في رؤية الهلال ، ولا يجوز في الرجم شهادة رجلين وأربع نسوة . ويجوز في ذلك ثلاثة رجال وامرأتان . وقال : تجوز شهادة النساء وحدهنّ بلا رجال في كلّ ما لا يجوز للرجال النظر إليه . « 2 »
فقه الحديث : در اين صحيحه ، عبداللَّه بن سنان از امام صادق عليه السلام شنيد كه مىفرمود :
شهادت زنان براى رؤيت هلال فايده ندارد ؛ و با شهادت دو مرد و چهار زن رجم ثابت نمىشود ؛ و شهادت سه مرد و دو زن در اثبات رجم كافى است .
اگر شهادت سه مرد و دو زن براى رجم كافى باشد ، پس به طريق اولى در جَلْد نيز
هامش
( 1 ) . سورهى نور ، 4 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 260 ، باب 24 از ابواب الشهادات ، ح 10 و 11 .