ايشان را فرود از اللَّه ميپرستند ، ايشان شفاعت توانند ، زيرا كه ايشان براستى ، اللَّه را گواهى ميدهند بيكتايى و بىهمتايى و بدل و اعتقاد و يقين ، يكتايى و بىهمتايى وى ميدانند . اين قول قتاده است كه :
الَّذِينَ يَدْعُونَ
بر عموم ميراند ، اما قول مجاهد آنست كه :
الَّذِينَ يَدْعُونَ
خاص است بعيسى و عزير و فرشتگان و معنى آنست كه :
لا يملك عيسى و عزير و الملائكة الشفاعة
إِلَّا مَنْ شَهِدَ
اى - الا لمن شهد بالحق فيقول لا إله الا اللَّه و يعلم بقلبه ما شهد به لسانه ، ميگويد : عيسى و عزير و ملائكه كه ايشان را فزود از اللَّه ميپرستند ، شفاعت نتوانند ، مگر كسى را كه گواهى دهد اللَّه را بيكتايى و بدل يقين داند كه اللَّه يكى است .
قولى ديگر گفتهاند كه :
الَّذِينَ يَدْعُونَ
عابدان ميخواهد نه معبودان ، و به اين قول يملك بمعنى ينال است و الا بمعنى لكن و هو الاستثناء المنقطع ميگويد ايشان كه فزود از اللَّه كسى را ميپرستند ، شفاعت ، هيچ شفيع در نيابند و بر هيچ شفاعت ، پادشاه نهاند كه هيچ كس از بهر ايشان شفاعت نكند ، لكن كسى كه براستى گواهى دهد كه اللَّه يكى است و بدل داند كه يكى است ، او مالك شفاعت باشد و شفاعت شفيعان دريابد .
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ
، يعنى قريشا
مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ
يصرفون عن الحق الى الباطل .
وَ قِيلِهِ يا رَبِّ
الهاء راجعة الى النبى ( ص ) . عاصم و حمزة ، و قيله بكسر لام خوانند « 1 » عطف است بر ساعت ، يعنى
وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ
و قيل النبى ( ص ) : يا رب ، ميگويد آگاهى بنزديك اللَّه است از سخن رسول كه ميگويد :
يا رب باقى بفتح لام خوانند ، عطف بر سرّ و نجوى ، معناه : ام يحسبون انا لا نسمع سرهم و نجويهم و قيله يا رب . ميپندارند كه ما سر و نجوى ايشان نمىشنويم و سخن رسول كه ميگويد :
يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ
رسول خدا از قريش به اللَّه ناليد و گفت :
يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ
اينان گروهىاند كه بنمىگروند .
فَاصْفَحْ عَنْهُمْ
القول هاهنا مضمر ، التاويل فقلنا له فاصفح عنهم . و الصفح
هامش
( 1 ) ظاهرا ( كه ) ساقط شده است .