مشركان ايشان را معذّب ميداشتند تا ايشان را از اسلام برگردانيدند ، صحابهء رسول گفتند اللَّه تعالى از ايشان نه فرض پذيرد نه نافله هرگز كه از بيم عقوبت مشركان به ترك دين خويش بگفتند ، رب العالمين در حق ايشان اين آيات فرستاد ، عمر خطاب اين آيت بنوشت و بايشان فرستاد ، ايشان بدين اسلام باز آمدند و هجرت كردند .
عبد اللَّه عمر گفت : ما كه صحابهء رسول بوديم به اول چنان ميدانستيم و ميگفتيم كه حسنات ما جمله مقبول است كه در ان شك نيست ، پس چون اين آيت فرو آمد كه :
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ
گفتيم كه آن چه باشد كه اعمال ما باطل كند ، بجاى آورديم كه آن كبائر است و فواحش ، پس از ان هر كه از وى كبيرهاى آمد يا فاحشهاى گفتيم كه كار وى تباه گشت و سرانجام وى بد شد ؛ تا آن روز كه اين آيت فرو آمد :
قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ
، نيز آن سخن نگفتيم ، بلى بر گناهكار ترسيديم و اميد برحمت داشتيم . به اين قول اسراف ؛ ارتكاب كبائر است . عبد اللَّه مسعود گفت :
روزى در مسجد شدم ؛ دانشمندى سخن ميگفت از روى وعيد ، همه ذكر آتش ميكرد و صفت اغلال و انكال ، ابن مسعود گفت او را گفتم : اى دانشمند اين چه چيز است كه بندگان را از رحمت اللَّه نوميد ميكنى ؛ نمىخوانى آنچه رب العزة فرمود :
يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ
؟ خبر درست است كه رسول خدا عليه الصلاة و السلام اين آيت برخواند گفت :
إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
و لا يبالى و بروايتى ديگر مصطفى عليه الصلاة و السلام فرمود .
ان تغفر اللهم فاغفر جمّا * و اىّ عبد لك لا المّا « 1 »
چون آمرزى خداوندا همه بيامرز و آن كدام بنده است كه او گناه نكرد . و
فى الخبر الصحيح عن ابى سعيد الخدرى عن النبى ( ص ) قال : « كان فى بنى اسرائيل رجل قتل تسعة و تسعين انسانا ثم خرج يسأل فدلّ على راهب فاتاه فقال : انى قتلت تسعا
هامش
( 1 ) - در مغنى اللبيب ابن هشام چنين آمده :
و قال ابو خراش الهذلى و هو يطوف بالبيت :ان تغفر اللهم تغفر جما * و اىّ عبد لك لا المّاو در كتاب « ديوان الهذليين » اين بيت نيامده .