كنان . و انّما ذكر المكنون و البيض جمع لانّه ردّة الى اللفظ شبهن ببيض النعام لانّها تكنّها عن الرّيح و الشّمس و الغبار بريشها .
«
فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ
» يعنى اهل الجنة يتذاكرون احوال الدّنيا و احوال أصدقائهم .
«
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ
» - بهشتيان در بهشت احوال دنيا از يكديگر پرسند ، و احوال دوستان ايشان و دشمنان ايشان در دنيا ، گويندهاى گويد از بهشتيان كه مرا قرينى بود در دنيا ، يعنى شريكى يا برادرى كه بعث و نشور را منكر بود . مقاتل گفت : آن دو برادرند كه قصهء ايشان در سورة الكهف است :
« وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا رَجُلَيْنِ »
يكى مسلمان و يكى كافر . برادر كافر ميگفت مران مسلمان را كه : «
أَ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ
» بالبعث - تو ازيشانى كه ببعث و نشور ميگروند و آن را استوار ميگيرند ؟
«
أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَدِينُونَ
» مجزيون و محاسبون . استفهام انكارست ، ميگويد : ما چون بمرديم و خاك گرديم و استخوان ، باز انگيختنىايم ، و با ما شمار كردنى و پاداش دادنى ؟
آن گه ربّ العالمين فرمايد با آن بهشتيان :
هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ
- خواهيد كه فرو نگريد بدوزخ تا جاى ايشان ببينيد و قدر و منزلت خويش بدانيد : و گفتهاند آن برادر بهشتى گويد فرا بهشتيان : «
هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ
» الى النّار لننظر كيف منزلة اخى ، نيائيد تا فرو نگريم به آتش و منزلت آن برادر و آن قرين به بينيم كه چون است ؟ بهشتيان گويند : انت اعرف به منّا فاطّلع انت - تو فرو نگر كه تو او را از ما به شناسى و دانى .
قال ابن عباس : انّ فى الجنّة كوى « 1 » ينظر اهلها منها الى النّار و اهلها و يناظرون اهلها لانّ لهم فى توبيخ اهل النّار لذّة و سرورا ، پس آن برادر فرو نگرد ، و آن قرين و برادر خويش را در ميان دوزخ بيند ، اينست كه ربّ العالمين فرمود :
فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَواءِ الْجَحِيمِ
اى - فى وسطه . بهشتى گويد با وى : «
تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ
» اى - كدت ان
هامش
( 1 ) - جمع الكوة و هى الخرق فى الحائط ( قاموس المحيط )