«
مَنْ كانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ »
، الهاء راجعة الى الرّسول ، «
فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ »
اى - بحبل ، «
إِلَى السَّماءِ »
اى - سقف البيت و السبب الحبل ، و السّماء هاهنا سقف البيت ، و كلّ ما علاك من شيء فهو سماء ، و قوله : «
لْيَقْطَعْ »
اى - ليختنق ، تقول العرب قطع فلان اذا اختنق ، و قيل «
ثُمَّ لْيَقْطَعْ »
اى - ليتعلّق بعنقه بالحبل و ليثقله بها حتى ينقطع ، «
فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ ما يَغِيظُ »
، ما ، بمعنى المصدر اى - هل يذهبنّ كيده و حيلته غيظ ، و المعنى من كان يظنّ ان لن ينصر اللَّه نبيّه فى الدّنيا بالغلبة و الحجّة و الظفر و الغنيمة ، و فى الآخرة بالحجّة و الشفاعة و الثواب فليشدد حبالا فى سقف بيته و ليختنق به حتّى يموت . اين آيت در شأن قومى از غطفان و بنى اسد فرو آمد ، رسول خداى ايشان را بر اسلام دعوت كرد ايشان سروا زدند گفتند ميان ما و جهودان عهد و پيمان و سوگند است و ما ترسيم كه محمّد را نصرت نباشد و دين وى قوّت نگيرد و آن گه آن عهد و پيمان ما با جهودان منقطع گردد از آن باز مانيم و به اين نرسيم ، ربّ العالمين اين آيت بجواب ايشان فرستاد گفت : هر كه مىپندارد كه اللَّه تعالى پيغامبر خويش را نصرت نخواهد داد و در دنيا و آخرت دين وى بالا نخواهد گرفت بگوى رسنى از بالا در آويز و خبه كن و پس بنگر تا آن كيد و حيلت غيظ تو با رسول و با اسلام هيچ بخواهد برد يا نه ، اين چنانست كه به عادت مردم گويند : من لم يحبّ هذا فليختنق ، و من لم يرض هذا فرأسه و الجدار ، هر كه اين نپسندد و نخواهد گو سر بر ديوار مىزن يا خويشتن را ميكش . خلاصهء معنى آنست كه هر كه گويد و پندارد كه اللَّه تعالى رسول خود را نصرت نخواهد داد و اين از آن گويد كه او را خشم مىآيد از آن نصرت دادن ، گوى بخشم خود مىمير كه آن نصرت خواهد بود هم در دنيا و هم در آخرت . مجاهد گفت : نصر اينجا بمعنى رزق است ، يقال ارض منصورة اى - ممطورة ، و تقول العرب من نصرنى نصره اللَّه ، اى - من اعطانى اعطاه اللَّه ، و به اين قول «
أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ »
اين هاء با « من » شود و معنى آنست كه هر كه پندارد كه اللَّه تعالى او را روزى نخواهد داد بگوى خبه كن و خويشتن را بكش و پس بنگر تا اين فعل ترس از تو بخواهد برد يا نه ، و سبب هم آن بود كه قوم غطفان