عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى
،
فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ
در آن هيچ دلالت نيست بر حدوث علم قديم كه خداى را علم و دانش بود و هست پيش از كاينات و واقعات و گفتهاند كه : درين آيت معنى علم رؤيت است كه عرب برؤيت از علم حكايت كند و بعلم از رؤيت . و قتيبى گويد : خداى را دو علم است ، علمى پيش از كار و علمى پس از كار .
فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ
اى - محتسبة
يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ
،
وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ
. قال : ابن شبرمة : و كذا النّهى عن المنكر لا يحلّ للواحد ان يفر من اثنين اذا كانا على منكر و له ان يفرّ من الاكثر . ثمّ قال :
وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ
فمن يغلبهم .
ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرى
. سبب نزول اين آيت آن بود كه روز بدر بعد از آن هفتاد كس از صناديد قريش كه كشته شدند هفتاد كس ديگر از مشركان اسير گرفتند ، مصطفى ص در كار ايشان باصحابه مشورت كرد . ابو بكر صديق گفت : يا رسول اللَّه ! هؤلاء قومك و اهلك و انى ارى ان تأخذ منهم الفدية فيكون ما اخذنا منهم قوة على الكفار و عسى ان يهديهم اللَّه فيكونوا عضدا ، گفت : يا رسول اللَّه قوم تو اند و خويش و پيوند تواند قبيله و عشيره تواند اگر از ايشان فدا خواهد كه مسلمانان را از آن قوّتى باشد بر جنك دشمن مگر آن را وجهى بود و باشد كه خداى ايشان را راه نمايد و مسلمان شوند و مؤمنانرا از ايشان يارى باشد . رسول خدا به عمر اشارت كرد كه تو چه مىگويى ؟ عمر گفت : و اللَّه ما ارى ما راى ابو بكر ، و اللَّه كه در كار مشركان آن راى نيست كه ابو بكر راست ، رأى من آنست كه مشركان را از پشت زمين برداريم . فلان كس كه خويشاوند من است بدست من دهى تا به تيغ سر وى بردارم ، و عقيل را بدست على دهى تا با وى همين كند و فلان كس كه حمزه را برادر است بدست حمزه دهى تا همين كند ، ايشان ائمه كفر و ضلالت اند و اگر چه خويش و پيوند تو اند حقّ تو نشناختند و حرمت تو نداشتند و جز سزاى قتل نهاند . رسول خدا گفت يا ابا بكر ! مثل تو مثل ابراهيم خليل است كه گفت :
فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَ مَنْ عَصانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
، و مثل عيسى كه گفت :
إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
. و يا عمر ! مثل تو مثل نوح است كه گفت :
رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ