. اگر محتضر « 1 » از مقربان باشد پس ( براى اوست ) راحتى و ريحان و بهشت با نعمت . و اما اگر از اصحاب يمين باشد ، سلام برتو از اصحاب يمين . و اما اگر از تكذيب كنان و گمراهان باشد . ( براى اوست ) پذيرايى آب گرم و رسيدن به جهنم . چون روح و ريحان قبل از بهشت ذكر شده ، مناسب اين است كه در برزخ باشد ، چنانچه تقدم ذكر آب گرم بر جهنم در حق مكذبين احتمالا وجهش اين باشد كه عذاب به آب گرم در برزخ باشد و چند روايت به همين معنى در تفسير برهان ذكر شده است . درباره مقربين اگر حيات برزخى را كسى قايل باشد ظاهرا باكى ندارد ، زيرا مقام بندگان مقرب همانند مقام شهداء يا بالاتر است . و چنانچه مراد از مكذبين ضالين سردمداران كفر باشند ، حيات برزخى آنان نيز در قرآن ثابت است . آيه دلالت روشنى ندارد كه سلام اصحاب يمين در برزخ باشد بلكه ممكن است در دنيا باشد و ممكن است در حالت احتضار و يا حيات يك ساعته پس از مردن باشد كه قابل انكار نيست . بلكه انصاف اين است
عجايب ومطالب (فارسى) — صفحة 195
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص١٩٥
4 - آيات نافيه حيات برزخى غيرشهداء نيز با تفسير الحاق به آنچه اولا گفتيم مخالفت دارد .
دوم -
فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ
وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ
وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ
هامش
( 1 ) . يعنى كسى كه نزديك مردن اوست . و احتمال دارد كه ضمير كان در آيه به سوى مرده برگردد .