خودكشى نمايد « 1 » .
درباره اين نظريه بايد گفته شود كه بلى نيت خير خير است ، هرچند عمل مورد نيت خير نباشد ولى حسن فاعلى مربوط بحسن فعلى نيست . حسن فعلى در خير بودن خود عمل است نه در حسن نيت آن مثلًا كشتن انسان بى گناه با اعتقاد بمفسد بودن و يا قاتل بودن و مضر بودن او براى جامعه حسن فاعلى دارد و كشنده آدم خوب گفته مىشود ولى عملش زشت و قبيح مىباشد . چنانچه قتل حيوان موذى به اعتقاد قتل انسان بى گناه كار خوب است ولى قاتل آدم بد به حساب مىآيد . « 2 » در حساب نمودن انسان بعنوان جزئى از عالم كبير ، يك نوع روشن فكرى آنان مشاهده مىشود ولى كيفيت برقرارى رابطه بين انسان و جهان را نه آنان بيان كردهاند و نه واضح و آشكار است و همچنان بودن فرد در خدمت كل بايد با حقوق فرد و حقوق پروردگار مشخص گردد .
استقبال از حوادث و نهراسيدن از آنها اگر پس از چاره جوئى باشد كه نظريه بسيار خوبى است كه در اخلاق اسلامى جاى بلندى دارد و اگر به معناى ترك مبارزه با حوادث باشد خلف عقل و منطق است ، و خودكشى را عقل بشرى در بسيارى از موارد تقبيح مىكند ودين آسمانى آن را مطلقا ممنوع مىدارد ولى اگر مراد ، گذشتن از
هامش
( 1 ) - اين جملات بسيار كوتاه است و نمايان گر بسيار كمى از نظريات اين دسته است و بايد خواننده كاوشگر بدنبال بدست آوردن نظريات تفصيلى آنان برود و نگارنده اطلاع درستى از انظار رواقيون و حتى سقراط و و ارسطو و افلاطون و غير هم ندارد و حتى در صحت نسبت به آنچه كه در اين كتاب از آنان نقل شده و يا بعدا نقل مىشود اطمينان ندارد و اللّه العالم .
( 2 ) - يعنى در ين مثال حسن فعلى و قبح فاعلى وجود دارد .