خصوص واجب الوجود قبولى آن مشكل است و تحقيقه فى محله .
بهر حال يكى از مراتب شكر گزارى بيان كردن نعمتهاى خداوند و عدم كتمان آنها است
وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ
دهم - خشوع و تواضع
قال اللّه تعالى
أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ . . .
« 1 » آيا وقت آن براى مؤمنين نرسيده كه دلهاى شان براى ياد خدا و چيزى كه نازل نموده خاشع گردد و مانند اهل كتاب پيشين نباشند كه پس از گذشت مدتى قسى القلب شدند .
وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً
« 2 » بر روى خود به خاك عبوديت افتاده مىگريند و خشوع ايشان بيشتر مىگردد .
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ
مؤمنانى كه در نماز خاشعند رستگارانند ، راغب مىگويد : خشوع به معناى ضراعت ( تضرع ) است خشوع اكثرا در مورد اعضا و جوارح استعمال مىشود و ضراعت اكثرا در دل .
ولى خشوع در دو آيه اول و حتى در آيه آخر ظاهراً همان خشوع نفس است كه باعضاء و جوارح سرايت مىكند .
مراد از خشوع و خضوع همان تواضع و فروتنى و بيچارگى
هامش
( 1 ) - سوره حديد / آيه 16 .
( 2 ) - سوره اسرى / آيه 109 .