10 - مجازات نفس
مىشود كه براى تنبيه و جلوگيرى از كارها و صفات ناپسند اخلاقى ، نفس را بوسيله بعضى از كارهاى سخت مجازات نمود مثلًا بوسيله نذر و يا قسم چند ركعت نماز ، و يا روزه و يا رفتن نزد شخصى كه در معرض دشمنى و حسد اوست و عذر خواستن از او را بر خود واجب نمود يا طرف را مهمان نمود و يا مالى را به فقراء و جهات عامه داد و امثال اين امور واجب و مستحب و مباح .
ولى توهين نمودن نفس و حتى ارتكاب بعضى از محرمات كه بعضى از صوفيه و ساده لوحان نادان براى كوچكى نفس نزد مردم به آن سفارش كردهاند غلط است و مسلمان از راه حرام نبايد تحصيل اخلاق كند كه اگر ممكن هم باشد حماقت است .
11 - نظارت خارجى
انسان فطرتا خودش را دوست دارد ، و همه چيز خود را نيكو مىداند و كمتر متوجه معايب خود مىشود خوب است اگر دوستان فهميدهاى دارد از آنان بخواهد كه ناظر وضع او باشند و معايب اخلاق و تخلفات شرعى او را بى پرده برايش بازگو كنند .
و دوست بايد حيثيت آئينه را براى دوست خود داشته باشد . « 1 »
هامش
( 1 ) -اى غزالى گريزم از يارى * كه اگر بد كنم نيكو گويد
مخلص آن شوم كه عيبم را * همچو آئينه روبرو گويد
نه كه چون شانه با هزاران زبان * پشت سر رفته مو بمو گويد