ما آنوقت مىتوانيم حادثهاى را محكوم به شر نمائيم كه ضرر آن را براى جميع موجودات عالم اثبات كنيم و نفع آن را در نظام منتفى بدانيم ، و الّا حكم ما غلط خواهد بود ، و در دنيا هيچ انسان معمولى پيدا نخواهد شد كه چنين علم و ادراكى داشته باشد ، و لذا ما نبايد در قضاوت خود تسليم احساسات ناقص خود بشويم و بطور عاجلانه فتواى خير و شر را صادر كنيم .
به اين مثال كه مطلب را تا حدودى بذهن شما نزديك ميگرداند توجّه كنيد .
محلّى براى مدرسهاى كه هزاران جوان در آن جا با علم و كمال مىشوند ، يا براى كارخانهاى كه هزاران نفر از آن استفاده مىبرند ، يا براى مسجدى كه هزاران شخص در آن عبادت حضرت حق ( ج ) را بجا مىآورند مناسب ديده مىشود و براى تعمير آن شروع بحفارى تهدابها مىشود ، آيا كدام عاقلى است اين كار را شر بداند ، بلكه همه آن را يك اقدام مفيد ميدانند ، ولى وقتى دم تيز كلنك ( يا هر آلت حفارى ديگر ) بوسارخ مورچگان تصادف مىكند آيا هيچ مورچهاى ويرانى سوراخ خود را خير ميداند ؟ نه بلكه همهى مورچگان و يا سائر حشرات اين عمل را شر مطلق ميدانند ، آنها براى اين كار هرگز تصور خوبى نمىتوانند ، و نه قوهى درّاكهء آنها اجازهء چنين تشخيص را ميدهد .
درين صورت آيا خانهى مورچگان به حال خودش گذاشته شود و
متافيزيك از نظر رئاليزم يا معارف اسلامى از نگاه علم وفلسفه (فارسى) — صفحة 139
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص١٣٩