نفس ( روز قيامت ) كه با او راننده و سوق دهنده و شاهدى وجود دارد ، مى آيد . همراه و قرين ( مكلف به خداوند ) عرض مىكند اين ( بنده مكلف ) تو است كه با هم در دنيا بوده ايم ( و من اعمال او را مى دانم ) ( سياقت راندن از عقب است ) در اين آيات ، صحبت از فرشته و شيطان و غيره نشده است ، ولى هر متأمل مىداند كه مراد از اين دو تن گيرنده و تلقى كننده دو فرشته است كه از راست و چپ مكلف نشسته اند ( و از حديث معتبرى بدست مى آيد كه اولى حسنات را مى نويسد و دومى سيئات را مى نويسد و اولى بر دومى آمريت دارد ، منتهى نوشتن گناهان پس از هفت ساعت مهلت است كه شايد مكلف عاصى آن را به توبه و غيره جبران كند ) .
و آيا رقيب و عتيد در آيه بعدى دو تن هستند يا يكى ؟ و در فرض اول « 1 » آيا اين دو تن همان دو فرشته متلقى در دنيا هستند يا دو نفر ديگر ؟ دو احتمال دارد ، ممكن است اين دو تن محافظ گفتار ، همان دو تن متلقى حفظ اعمال هستند كه از باب اهميت اقوال به عنوان تخصيص بعد از تعميم ذكر شده و ممكن است اين دو تن غير آن دو فرشته باشند كه در نتيجه چهار ملك براى هر إنسان مكلف وجود دارند دوتا براى حفظ اعمال ، و دو تا براى خصوص حفظ اقوال . والله العالم .
اما سائق و شهيد ظاهراً دو تن هستند كه احتمال مىرود از ملائكه باشند و مخصوص كره
هامش
( 1 ) - بعضى از مفسّرين عتيد را معنى كرده اند به كسى كه فراهم كننده مقدمات ضبط و حفظ براى رقيب است كه حتماً دو تن مىشوند . همين مفسّر چپ و راست را به شر و خير تأويل برده و ديگرى اين تأويل را به اين نظر توجيه كرده اند كه ملائكه مجرد اند و مكان ندارد ، ولى تأويل مذكور بى دليل و توجيه باطل است زيرا از قرآن فهميده مىشود ملائكه اجسام لطيف هستند .