خورشيد را به جاى خدا مى پرستيدند و شيطان كارهاى آنان را بنظرشان زينت داده و آنان را از راه ( خدا ) باز داشته بود ، سليمان گفت زود نگاه مىكنم كه راست گفته اى يا از دورغ گويان هستى ، اين نامه مرا ببر براى او بينداز و از آنان روبگردان ، نگاه كن چگونه بر مى گردند .
جمال و كمال كاينات
از اين آيات مطالبى كه در باره هوش و تسبيح و حمد و نطق حيوانات ؛ بلكه نباتات و جمادات و جن و إنس به نظر مىرسد امور زير است : ( اعوذ بالله من التأويل و من الزلل و من سوء الفهم )
مطلب اول : آسمانها و زمين ( كه همه جماد هستند ) تسبيح خداوند را بجا مىآورند .
مطلب دوم : همه چيز و همه كس بدون استثناء ( از همه انواع متعدد جمادات و نباتات و حيوانات و إنسان و ساير انواع ، حقايقى كه در جهان امكانى در آسمانها و زمين ها وجود دارند و ما از تصور آنها بدوريم ) تسبيح و حمد - ستايش - او را بجا مىآورند . « 1 »
مطلب سوم : در تفسير اين حمد و تسبيح عمومى مخلوقات مىشود ، سه احتمال و حتى سه قول را بيان داشت :
نظر اول : تسبيح و حمد مذكور بيان حال اشياى معلول و مخلوق است ؛ يعنى هر معلول و مسبب حكايت از وجود علت و سبب خود مىكند و به تعبير ديگر اين تسبيح و تحميد تكوينى ، زبان حال وجود أثر براى مؤثر اوست ، خصوصاً أثر سبيى كه حدوثاً و بقاءاً از جانب مؤثرش بر او إفاضه مىشود .
هامش
( 1 ) - تسبيح معناى سلبى و تنزيهى از نواقص و از كارهاى زشت است و « حمد » معناى ايجابى دارد « حمد » گاهى ستايش براى ذات با عظمت و كمال لايتناهى است . و گاهى در مقابل نعمتهاى زياد و غير قابل شمردن ولى محدود به نظر ابتدايى أ فضليت « حمد » از تسبيح است ولى از آيات قرآن بدست مى يآيد كه تسبيح بيشتر مورد توجه است و « حمد » بعنوان قيد او ( بحمده ) بيان شده و الله العالم . و در مواردى مستقلًا ذكر شده است .