دانستند ولى در حوادث روز مره بتهاى خود را مؤثّر مىدانستند ؛ مثلًا براى آمدن باران ، پسر شدن حمل زن ، شفا يافتن مرض ، دفع دشمن و امثال اينها نزد بتها قربانى تقديم مىكردند و به رشوت مىخواستند بتها به آنان روى خوش نشان دهند نفس شفاعت بتهاى بىجان و تقريب اين بتها عبادت كنندگان خود را به خداوند نوعى از شرك در فاعليت و تأثير است كه شرك در خالقيت است
« ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى . . . »
( الزمر : 3 ) ؛ هيچ عاقلى هيچ كس و هيچ چيزى را بدون حصول منفعت از او چه مادّى و چه معنوى نمى پرستد
« وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا »
( مريم : 81 ) ؛ از بتها عزت و شكست ناپذيرى را در رقابت هاى فردى و قبيلهاى مىخواستند كه شرك در فاعليت است .
« وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ »
( يس : 74 ) به اميد يارى دادن بتها آنها را عبادت مىكردند . قرآن از راه توحيد فاعليت ، شرك در خالقيت را باطل مىسازد :
« وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ . . . »
( الفرقان : 3 ) مشركين « آلهة » خود را ضرر رسان مىپنداشتند :
« إِنْ نَقُولُ إِلَّا اعْتَراكَ بَعْضُ آلِهَتِنا بِسُوءٍ . . . »
( هود : 54 )
بنابراين چه كلمه « إله » در لغت به معناى معبود باشد و چه مشترك لفظى يا معنوى بين معبود و خالق ، در خارج و جهان مشركين ، هر معبود بايد خالق و شهكار باشد تا عبادت شود .
مراد از جمله
( كَما يَقُولُونَ )
چه مشركين قريش باشند و چه مطلق مشركين كره زمين از زمان آدم تا روز قيامت ، « آلهة » آنان غالباً اجسام مادى بوده و زنده جانها مانند جن ، حضرت عيسى و ملائكه و شيطان « 1 » نيز مورد پرستش قرار گرفتهاند . در مورد اجسام مادّى قرآن در مورد اول مىگويد كه شما و آنچه را كه غير از خدا عبادت مىكنيد در جهنم هستند . البته شيطان و كفّار جن نيز به جهنم مى روند .
هامش
( 1 ) - مىگويند در شمال عراق جمعى شيطان را خدا و يزيد بن معاويه را پيامبرش مىدانند . در آمريكا جماعتى هستند كه شرمگاه زن را سجده مىكنند كه مركز إنسانها مىباشد .