است ولو در غير كره زمين . بلى مناسب در لغت عربى اين بود كه كلمه ( فعليها ) به جاى كلمه ( لها ) مىآمد . ولى در معنى و مقصود تفاوتى به وجود نمىآورد « 1 » و هر دو جمله :
« وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها .
و إن أسأتم فعليها » يكى است . بلى در يك روايت صحيح السند كه از سالهاى قبل به ذهنم باقى مانده از امام رضا ( ع ) نقل شده كه در مورد كلمه ( فَلَهَا ) چنين فرموده است : « فلها رب يغفر ذنبها » ؛ يعنى براى شخصى بدكار ربّ اوست كه گناه او را مى بخشد . اين تعبير لطيف با كلمه ( فعليها ) فرق زيادى دارد .
سؤال ، اين روايت تأويل برده شود و علم آن به گوينده آن إرجاع داده شود ، زيرا خطاب مذكور به يهوديان كافر است و كافر آمرزيده نمىشود .
جواب ، اگر مخاطب يهوديان زمان نبوّت موسى ( قبل از نبوّت عيسى ) باشند آنان متدّين به دين حق بوده اند و گنهكاران و بدكاران شان مستحق مغفرت گناهان مىباشند . و ممكن است امام رضا ( ع ) آيه را براى مسلمانان تفسير كرده باشد كه مسلّماً تفسير و يا تأويل درستى است . والله العالم .
تتمّة : آنچه كه در آيات چهارگانه ( 4 - 5 - 6 - 7 ) اين سوره در إفساد دو مرتبه بنى اسرائيل وارد شده و ما آنها را نقل نكردهايم ، مورد اختلاف بين مفسّرين واقع شده است ، بعضى هردو مرتبه را پيش از اسلام مىدانند ، و بعضى هردو واقعه را بعد از اسلام مىدانند و سوّميها اوّلى را قبل از اسلام مىدانند و دوّمى را بعد از اسلام ، و تفصيل آنها در تفاسير مفصل مذكور است . ولى آنچه كه مايهء خوشحالى مسلمانان مىشود آيه هشتم اين سوره است :
« عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا وَ جَعَلْنا جَهَنَّمَ لِلْكافِرِينَ حَصِيراً »
( الإسراء : 8 ) ؛ يعنى بعد از إفساد دوم شما و جزاى آن كه بسيار سنگين خواهد بود ، بازهم اميد است نسلهاى بعدى شما را مورد رحمت قرار دهيم ولى اگر به إفساد و تباهى برگشتيد ، ما هم به انتقام گرفتن ( توسط
هامش
( 1 ) - احتمالا تعويض عليها به له ، نكتهى ديگرى داشته است .