سرى وبزيع ) نشان داده است « 1 »
21 - و آنچه كه از روايات معتبر السند در مورد شيطانها ( جنّ هاى كافر و فاسق ) وارد شده ، ما همه را در باب 15 از كتاب معارف در جزء اول معجم الاحايث المعتبره ج 1 / 289 تا 291 نقل كردهايم كه بعضى از آنها بايد تأويل برده شود . والله العالم بحقايق خلقه و دينه .
إبليس و شياطين
كلمه إبليس 11 مرتبه ( از ماده إبلس ) در قرآن آمده است كه نه مرتبهء آن در مورد عصيان او از سجدهء آدم ( ع ) است كه فهميده مىشود شيطانى كه بر آدم سجده نكرده اسم او إبليس بوده و اين كه آيا نوع جنّ و يا خصوص صنف شياطين از إبليس - هرچند بعد از نزول آن از آسمان به زمين - به وجود آمد يا اين كه إبليس فردى از جنّ بوده و جنّ در وقتى كه إبليس در آسمان با ملائكه سجده مىكرده ، زنده بودهاند و در محلى زندگانى داشته اند چيزى در اين باب با سند معتبر فعلًا به نظر من نرسيده . والله العالم .
إبليس در دو مورد ديگر نيز در قرآن نام برده شده است :
1 -
« فَكُبْكِبُوا فِيها هُمْ وَ الْغاوُونَ ، وَ جُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ »
( الشعراء : 94 و 95 )
بتها و پرستندگان آنها و لشكرهاى إبليس در آتش انداخته مىشوند . از شياطين تعبير به سپاهيان إبليس شده ، نه به ذريهء او .
2 -
« وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ، وَ ما كانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْها فِي شَكٍّ وَ رَبُّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ »
( سبإ : 20 و 21 )
گمان إبليس در ( حق ) آنان درست شد و مردم از او اطاعت كردند مگر فرقهء از مؤمنين . و إبليس تسلّطى برآنان نداشت كه آنان را جبراً پيرو خود سازد مگر اين كه ما بدانيم كسى كه
هامش
( 1 ) - معجم الاحاديث المعتبره ، ج 1 / 119 و 291 طيع اول . و دوم .