الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ »
( يونس : 34 )
در سوره أنبياء آيه 104 چنين آمده است :
« يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنا إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ »
( الأنبياء : 104 )
« وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ . . . »
( الروم : 27 )
« أَ وَ لَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ »
( العنكبوت : 19 )
« اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ »
( الروم : 11 )
از آيه اخير به دست مىآيد كه إعاده مطلق خلق ربطى به قيامت و حساب و جزا ندارد كه اينها مخصوص به إنسان است
( ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ )
و از كلمه ( ثم ) اخير به دست مىآيد كه إعاده خلق مقدم بر رجوع إنسانها به سوى خداوند است و لذا نمىشود آن را بر انفجار بزرگ دوم جهان - اگر در آينده علمىشود - حل نمود . ولى جمله
( ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ )
مىتواند قرينه شود كه مراد از خلق ، إنسان تنها باشد . والله العالم .
در اين آيات و امثال آن ممكن است كه مراد از كلمه خلق مخلوق ، عاقل مكلّف باشد مانند إنسان تنها و يا بشمول ساير موجودات زنده و عاقل و مكلّف در سموات و كهكشان هاى ديگر ، كه پس از دوره حيات خود مى ميرند و روح آنان در برزخ مى روند « 1 » بعد در قيامت كبرى ارواح آنان با اجسامِ دوباره جمع شدهآنان ارتباط گرفته و پس از حساب به مركز دائمى خود ( بهشت و دوزخ ) مستقر مىشوند .
ممكن است مدلول بعضى از آيات مشاراليه عالم باشد و معناى آن اين باشد كه همهى موجودات حتى حيوانات و نباتات و جمادات كه بعد از نيست شدن ، برزخى هم ندارند دوباره در وقتى كه خدا بخواهد ، إعاده گردند .
هامش
( 1 ) - ممكن است برخى اينها در برزخ نروند دليلى بر رفتن برزخ همه موجودات عاقل زنده نداريم قدر متيقن إنسان برزخ دارد .