به شاگردانشان مىفرمودند : قرائت ادعيهء وارده در مفاتيحالجنان در اعمال ايّام سال به شرط مراعات رفق و مدارا جائز و مطلوب است ، ولى اعمالى كه سنگين است مثل عمل امّ داوود يا اعمالى كه مشتمل بر اذكار خاصّ با عدد مخصوص است بايد هميشه با اذن استاد انجام شود .
زيرا اولا : يكى از شروط عامّهء اين ادعيه و اذكار و عبادات رعايت رفق و مدارا است كه اگر مراعات نشود براى سالك بسيار مضرّ است و نفس پس مىزند و از عبادت دلسرد مىگردد . عبادت بايد هميشه از سر عشق و توأم با حال إقبال باشد و انجام آن با كراهت مضرّ است .
تشخيص ميزان كشش نفس و قدرت آن در برخى موارد سهل است ولى در بعضى موارد كار مشكل مىشود ، خصوصاً وقتى كه آتش عشق شعلهور شده و سالك فقط به حال فعلى خود نظر دارد و آينده را نمىبيند ، در اين حال از سر شوق ، مدام به انواع طاعات و عبادات مىپردازد و بارى سنگين بر دوش نفسش مىنهد ، تا آنكه چون آن حالت عشق موقّتى از نفسش رخت بربست ، يكباره احساس خستگى شديد و بىرغبتى آنچنان بر او مستولى مىگردد كه حتّى به عبادات جزئى و مختصر نيز تمايل نشان نمىدهد .
روى اين جهت ، تمييز اين موارد محتاج استاد خبير و بصير و راهرفته است و در صورتى كه دسترسى به چنين استادى نباشد بايد جانب احتياط را مراعات كرد .
يكى از شاگردان ايشان از خدمتشان پرسيده بودند : آيا در حرم زيارت جامعهء كبيره بخوانيم ؟ فرموده بودند : بخوانيد ولى هر وقت ورق زديد تا ببينيد چند صفحه باقى مانده است ديگر ادامه ندهيد .
اين جملهء كوتاه نشان ميدهد كه مسألهء رفق و مدارا چقدر دقيق و لطيف است و تا چه حدّى بايد در آن تأمّل و دقّت نمود .
نور مجرد (يادنامه سيد محمد حسين حسينى طهرانى) (فارسى) — صفحة 363
مساهمون: السيد محمد صادق الطهراني
ص٣٦٣