متوقّف شد ، بلكه بايد با استقامت در طريق و مجاهدهء دقيق و عميق از اين منازل پر كشيد و تا افق تجرّد تامّ و مقام لااسم له و لا رسم و لاهوإلّاهو پرواز كرد .
اين مطلب دربارهء برخى از سلّاكى كه بالإشاره نكاتى از ايشان عرض شد ، نيز از همين قرار است . آنان كه العياذبالله از راه ساقط شده و به درّههاى مخوف و تاريك نفس فرورفتند كه حسابشان روشن است ، ولى سالكينى كه در راه متوقّف شده و در منزلى بار خود را بر زمين نهاده و آرميدهاند ، به ميزان همان درجهاى كه حائز شده شرافت يافته و حفظ حرمتشان واجب مىباشد .
هر يك از اوليا و دوستان خدا مقامى دارند كه به مقتضاى ارادهء الهى و قابليّت و استعداد و ميزان مجاهده و رفض انّيّات در راه لقاءالله ، به آنها عطا شده است .
أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
« 1 »
وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
« 2 »
قدر هر يك از اولياء را انسان بايد بداند و از آثار و بركات وجود هر يك به مقدار خودش استفاده نمايد ، ولى توجّه به اين نكته نيز ضرورى است كه مقام فناء تامّ كه غايت قصواى همهء طالبان خداوند است به راحتى به دست نمىآيد و بسيارند كسانى كه سالها به مجاهده مشغول بودهاند ولى مشرّف به مقام فناء تامّ و قاء بعد الفناء نشدهاند ، گرچه شايد به فناء در اسماء و صفات هم نائل آمده باشند .
عارف كامل كسى است كه از همهء مراتب تعيّنات خارج شده و خرگه خود را در حرم امن و امان الهى زده و به مقام معرفةالله نائل شده باشد و بر
هامش
( 1 ) . آيه 4 ، از سورهء 8 : الأنفال .
( 2 ) . آيه 19 ، از سورهء 46 : الأحقاف .