بنگر تا كدام عمل زشت و ناپسنديده است و عقل آن را إنكار دارد ، از آن نهى كن و بكوش تا مردم را از آن باز دارى .
يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ .
« 1 » آنگاه فرمود : در مصيبات شكيبا باش و فروتنى نماى و تكبّر مكن .
همهء اين امور را لقمان به عقل مىگفت نه وحى ؛ پس مراد از حكمت كه خداوند بدان بر لقمان منّت نهاد دانش عقلى است .
حكمت مرادف فلسفه است در زبان يونانى و فلسفه از فيلسوف مشتقّ است يعنى : دانش دوست .
از اين آيه كريمه معلوم مىشود كه خداوند نعمت حكمت را به همه كس نداده است :
يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً .
« 2 » « حكمت دهد به هر كس كه خواهد ؛ و آن را كه حكمت دادند خير بسيار دادند . »
حكمت آن است كه لقمان داشت . چنان كه صنعتگر حكيم آن كسى است كه همهء شرائط مصنوع خويش را رعايت كرده و براى هر خللى چاره انديشيده و به كار برد ، دانشمند حكيم آن است كه در هر
هامش
( 1 ) - قسمتى از آيه 17 ، از سورهء 31 : لقمان : « اى فرزندم ! نماز را به پا دارو به كار پسنديده أمر كن و از كار ناپسند باز دار . »
( 2 ) - قسمتى از آيه 269 ، از سورهء 2 : البقرة .