در كتاب « جواهر الكلام » آورده است : « و در دو خُصيَه ( دو بيضه مرد ) با هم ، مقدار ديه ، يك ديه كامله است . به اجماع امّت ( منقول و مُحصَّل ) و به نصوصى كه بطور عموم و خصوص براى اين امر دلالت دارند ؛ از آن قبيل است نصّى كه در روايت صحيحه وارد است كه : وَ فِى الْبَيْضَتَينِ الدِّيَةُ « در هر دو بيضه بايد يك ديه كامله بپردازد » . و بنابراين ، ديه هر يك از دو خُصْيه ( بيضه ) نصف ديه خواهد بود ، وفاقاً بر قول مشهور ؛ بلكه در « رياض » گويد : وفاقاً بر گفتار كافّه متأخّرين ، بلكه در ظاهر عبارت « غنيه » ، اجماع را بر آن ادّعا نموده است چون مقتضاى اصل آنست كه ديه كامله براى خصيتين ، بر هر يك از آنها بالسّويّه تقسيم گردد ؛ همانطوريكه سابقاً دانستى . و به جهت دلالت عموماتى كه دلالت دارد بر اينكه هر عضوى كه در انسان جفت مىباشد در هر فرد آن نصف ديه مىباشد . بلكه در كتاب « ظريف » وارد است كه در بيضه مرد پانصد دينار است . » « 1 »
و در كتاب « مفتاح الكرامة » آورده است : « گفتار علّامه در « قواعد » اين است : اگر كسى كارى كند كه قوّت منىّ آوردن و آبستن نمودن را از مردى بزدايد ، بايد يك ديه كامله به او بدهد ، و اگر صدمهاى به وى وارد سازد كه با آن نتواند در حالت جماع ، انزال منى نمايد ، بايد يك ديه كامله به او بدهد . »
آنگاه شارح در شرح كلام علامه گفته است : « گفتار وى صراحت دارد بر آنكه اگر ضربه وارد بر مضروب طورى بوده باشد كه انزال منىّ را در حال آميزش بر وى متعذّر گرداند ، بايد به او يك ديه بدهد .
و اين كلامى است كه در « مبسوط » و « شرائع » و « نافع » و « تحرير » و « ارشاد » و « لمعه » و « تبصره » و « روض » و « كشف اللثام » و « مجمع البرهان » وارد است ، و از « نزهة » حكايت شده است .
هامش
( 1 ) « جواهر الكلام فى شرح شرائع الإسلام » تأليف شيخ محمّد حسن نجفى ، طبع المكتبة الإسلاميّة ، ج 42 ، كتاب الدِّيات ، فى ديات الأعضآء ، ص 270