اينست طرز زنده شدن شما مردمان پس از مردنتان . » « 1 » در اين دو آيه مىبينيم : خداوند نسبت پراكنده شدن ابرها را در آسمان به باد داده است . و امّا در سنّت آمده است كه : ابرها را فرشتگان ميرانند . و در دعاى حضرت امام زين العابدين عليه السّلام آمده است :
و قبائل الملائكة الّذين اختصصتهم لنفسك ، و أغنيتهم عن الطّعام و الشّراب بتقديسك ، و أسكنتهم بطون أطباق سماواتك ، و الّذين على
هامش
( 1 ) - و همچنين آياتى در سورهء واقعه در نسبت فعل فاعل به خداوند و نسبت معدّ به موجودات داريم كه شايان توجّه است :أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ * أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ .( آيه 58 و 59 ، از سورهء 56 :
الواقعة ) « شما به من خبر دهيد كه اين منىّ ( نطفه ) را كه در رحم مىريزيد ، آيا شما آن را مىآفرينيد ، يا ما آفرينندهء آن هستيم ؟ ! » در اينجا شخص پدر كه صاحب منىّ و فاعل فعل است معدّ است ، امّا آفرينندهء جنين خداست .أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ * أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ .( آيه 63 و 64 ، از سورهء 56 :
الواقعة ) « شما به من خبر دهيد كه اين تخمى را كه مىكاريد و كشت مىكنيد ، آيا شما آن را گياه و دانه مىكنيد ، يا ما گياهكننده و دانهكنندهء آن هستيم ؟ ! » در اينجا زارع و كشاورز معدّ است ، و روياننده و دانه درستكننده خداست .أَ فَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ * أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ .( آيه 71 و 72 ، از سورهء 56 : الواقعة ) « شما به من خبر دهيد ، آتشى را كه برمىافروزيد ، آيا شما درختش را ايجاد و انشاء كردهايد ، و يا ما انشاءكننده و بهوجودآورندهء آن هستيم ؟ ! » در اينجا انسان به عنوان علّت معدّه براى آتشافروزى چوبها معرّفى شده است ، امّا ايجادكنندهء چوب و پديدآورندهء درخت خداوند است كه علّت فاعلى آن مىباشد .
دربارهء دانشهائى كه بشر مىآموزد ، تهيّهء مقدّمات نتيجه : از تعليم استاد و مطالعهء كتاب و تمرين حرفه و فنّ ، اسباب معدّه هستند ، امّا علم به نتيجه بواسطهء الهام ملائكه انجام مىگيرد .وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ .( آيه 20 ، از سورهء 85 : البروج ) « و خداوند از پشت اين اسباب و از پشت ملائكه نيز احاطه بر آنان دارد . »