دنيا اطّلاع دارند ؛ و از آخرت كه باطن و حقيقت دنياست بىخبرند .
سوّم آنكه : دانستن مردم امور ظاهريّه و دانشهاى زندگى دنيا را ، بعينه عدم دانستن است . و در حقيقت بر آنها علم و دانش نمىتوان نام نهاد . علم و دانائى منحصر به علوم اخروى و معارفى است كه ميان دنيا و آخرت ، و ميان ظاهر و باطن را مرتبط مىسازد . فلهذا جملهء يعلمون به عنوان بدل از جملهء لا يعلمون مىباشد كه پس از آن آمده است .
[ آيات قاطعهء قرآن در إخبار به غيب ]
بارى ، ما در اين امر قاطع قرآن كه آيه مباركهء مذكوره بود سخن را نسبة به تفصيل آورديم ؛ زيرا از إخبار به غيب قرآن كه ابدا شكّى و احتمالى در خلافش داده نشده است و همهء مفسّرين و مورّخين و حتّى اعداء قرآن ناچار سر تسليم دربارهء اين قاطعيّت قرآن فرودآوردهاند ، اين كريمهء مباركه است .
آيات ذيل را نيز بنگريد كه چگونه به نحو قاطعى حكم به مطلب مىكند :
أَمْ يَقُولُونَ نَحْنُ جَمِيعٌ مُنْتَصِرٌ * سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ .
« 1 » « بلكه كفّار و مشركين مىگويند : ما همگى پيروز و مظفّر خواهيم بود ؛ به زودى همهء آنها روى به هزيمت نهاده ، پشت نموده فرار مىكنند . »
وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ .
« 2 » « و هرآينه ما به آنها از عذاب نزديك ( عذاب دنيا ) مىچشانيم قبل از عذاب بزرگتر ، به اميد آنكه بازگردند و توبه كنند . » در اينجا مراد از عذاب نزديك ، عذاب در دنيا از جنگ و جرح و قتل و اسارت است ، در مقابل عذاب دوزخ ؛ زيرا لعلّهم يرجعون ( به اميد
هامش
( 1 ) - آيه 44 و 45 ، از سورهء 54 : القمر
( 2 ) آيه 21 ، از سورهء 32 : السّجدة