كلاه را اروپائى كرد ، و مساجد عتيق را مانند مسجد أياصوفيّه موزه نمود ، بهطورىكه حتّى واردين از تماشاچيان حقّ نماز خواندن در آن را ندارند . و خواندن قرآن را در مدارس منع كرد . و زبان عربى را قدغن نمود ؛ حتّى خواندن قرآن و نماز و اذان و اقامه را به زبان تركى اسلامبولى تغيير داد .
مرحوم دائى خود بنده در پنجاه سال قبل كه مشرّف به مكّه شد ، در مراجعت به شام و تركيّه رفته بود ؛ او مىگفت : در هنگام نماز مؤذّن بر فراز مناره فرياد مىزد : الله بيوك دير ؛ محمّد سفير ياخچى دير . و به همين منوال تا آخر . يعنى خدا بزرگ است ، محمّد فرستادهء خوبى است .
آتاترك خطّ را هم تغيير داد . خطّ تركيّه را كه تماما خطّ عربى بود به خطّ لاتين تبديل كرد . و با اين كيفيّت رابطهء اين مردم را نه تنها با مسلمين تمام جهان بريد و به كشورهاى اروپائى پيوند زد ، بلكه رابطهء آنها را با فرهنگ عظيم اسلام و ميليونها كتب مدوّنه از تاريخ و حديث و تفسير و طبّ و هيئت و فقه و معارف و فلسفه و عرفان و غيرها قطع كرد ؛ به بهانهء اينكه : خطّ بايد خطّ بين المللى باشد ، و امروزه خطّ لاتين خطّ بين المللى است ، و براى استفاده از اين كتب ، آنها را مىتوان بدين خطّ نوشت .
هامش
- مراسم سرور برپانمىشد . و به عوض رسالهء عمليّه و مجلّهء احكام شرعيّه ، قانون مدنى را پايهگذارى كرد كه در آن تعدّد زوجات ممنوع گرديده بود . و به زوجين قضيّهء طلاق را محوّل كرده بود كه در صورت اسباب معيّنهاى بدان اقدام كنند . و زنان را از حجاب بيرون آورد و در تمام حقوق سياسى و اجتماعى و مدنى با مردان يكسان نمود . و راه كسب و دخول در ادارات دولتى را بر ايشان باز كرد . و ازدواج را شركتى بر اساس دو جزء مساوى قرار داد ؛ و به زن حقّ انتخاب كردن و انتخاب شدن را داد . و دين را از دولت جدا كرد . و بنابراين ، دين را نه در تشريع و نه در حكم و نه در ادارهء امور ، استخدام ننمود . و طريق كتابت لغت تركى را از حروف عربى به حروف لاتينى تغيير داد . »