است كاملا مطابق است ، و يا نيست ؛ و نبودنش مسلّما باطل است . و چگونه باطل نباشد در صورتى كه خداوند مىفرمايد :
وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ .
« 1 » « اين قرآن در امّالكتاب است . » و نيز مىفرمايد :
بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ * فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ .
« 2 » « بلكه اين قرآن صاحب عظمتى است در لوح محفوظ . » و نيز مىفرمايد :
إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ .
« 3 » « حقّا اين قرآن بزرگوارى است در كتاب پنهان خداوند . » بنابراين بايد صورت و فرض اوّل صحيح باشد . و در صورت تطابق كامل آن با امّالكتاب چگونه متصوّر است كه قرآن عربى كه در نزد ماست معقول ما باشد ، و امّا آن قرآن نزد خداوند كه در امّالكتاب است براى ما غير معقول بوده و قابل تعقّل و تفكّر نباشد ؟ ! پاسخ اين اشكال و سؤال بدين گونه است كه :
ممكن است نسبت قرآنى كه نزد ماست با نسبت قرآن موجود در امّالكتاب نسبت مثل با ممثّل باشد . زيرا مثل در حقيقت و واقع عين ممثّل است ؛ ليكن آنكسىكه مثل را براى او زدهاند غير از مثل چيزى را ادراك نمىكند . و اين نكته را خوب فرا بگير ! » « 4 »
هامش
( 1 ) صدر آيه 4 ، از سورهء 43 : الزّخرف
( 2 ) آيه 21 و 22 ، از سورهء 85 : البروج
( 3 ) آيه 77 و 78 ، از سورهء 56 : الواقعة
( 4 ) « الميزان فى تفسير القرءان » ج 18 ، ص 86 تا ص 88 ؛ و آنچه را كه حضرت علّامه در پايان گفتار افاده نمودهاند كه : فرق ميان دو مرتبهء عاليه و دانيهء قرآن مجيد ، فرق ميان مثل و ممثّل است ، از نكات بسيار دقيق و مهمّى است كه در باب عرفان و حكمت الهيّه از آن بحث مىشود . زيرا تنازل آن معانى راقيه در قالب الفاظ و تجسّم در عالم طبيعت ، به غير تنازل ممثّل در لباس و صورت مثل نيست . مثلا اگر به طفل صغيرى بخواهند معنى