وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
. « 1 » « اوست خداوندى كه قرآن را بر تو فروفرستاد ؛ بعضى از آياتش محكم مىباشند كه نياز به تأويل ندارند ، و آنها در حكم اصل و اساس سائر آيات قرآنند ، و بعضى ديگر از آياتش متشابه مىباشند كه نياز به تأويل و رجوع به آيه محكم را دارند . پس آنان كه در دلشان انحراف و گرايش به باطل است ، از متشابهات آن پيروى نموده و با تأويل آنها به نظر خود ، راه شبهه و فتنه در پيش كشيده و مقصود و مراد از آنها را طبق آمال و افكار و آراء خود تأويل مىكنند . در صورتى كه معناى حقيقى و مرجع اصلى آنها را كه تأويل آنهاست جز خدا كسى نداند . و امّا آن دستهاى كه در علم رسوخ دارند و در درايت و دانش قدمى استوار ، مىگويند : ما به آيات متشابه ايمان آوردهايم . تمام آيات ، چه محكم و چه متشابه از نزد پروردگار ماست . و تنها خردمندان و انديشمندان از اين حقيقت آگاهند . » حضرت علّامهء استاد قدّس الله سرّه گفتهاند : « أمّ الكتب اصل و مرجع قرآن است . و محكمات آياتى هستند كه معنايشان ظاهر ، و بدون ارجاع آنها به آيات ديگر ، خودشان معنى و مقصود را مىرسانند . و متشابهات آياتى هستند كه به مجرّد استماع ، معنايشان فهميده نمىشود ؛ و مردّد مىشود ميان معنائى و معناى دگرى ، تا اينكه آنها را به محكمات ارجاع دهند و از آنها در مراد و مقصود از اينها بهره گيرند . بنابراين ، محكمات بذاتها محكم هستند و متشابهات بواسطهء ارجاعشان به محكمات محكم مىشوند ؛ و بالأخره بدين ترتيب جميع
هامش
( 1 ) آيه 7 ، از سورهء 3 : آل عمران