رجال سياسى و مؤمن و متعهّد را خسته و فرسوده نموده بود ، و قدرت عمل آنها را برده بود و سوهانشان را كند و شمشيرشان را در غلاف كرده بود . « 1 » در زمان نخستوزيرى ميرزا حسن خان مشير الدوله كه از رجال پاك و متعهّد و خوشفكر ايران محسوب است ، و چون در تحت اوامر آنها نبود و دستوراتشان را اجرا نمىكرد ، به آسانى از سفارت انگليس براى او يادداشتهائى مىآوردند و او ناچار به استعفا شده ، و كابينهء ديگرى روى كار مىآمد و اوامرشان را عمل مىكرد ؛ « 2 » يك روز مشير الدولة به وزير مختار انگليس
هامش
( 1 ) اگر كسى مىخواهد درست از جريانات و اوضاع داخلى كشور ايران و مقدار تسلّط انگلستان در امور اين سرزمين و ايجاد آشوبها اطلاع كافى داشته باشد ، به سه مجلّد كتاب حسين مكى در اوضاع ايران در آن دوره كه جلد اوّل آن بهعنوان « كودتاى 1299 » و جلد دوّم آن به عنوان « مقدمات تغيير سلطنت » و جلد سوّم آن به عنوان « انقراض قاجاريّه و تشكيل سلسلهء پهلوى » و همهء اين سه جلد « تاريخ بيست سالهء ايران » را عنوان دارند ؛ و همچنين به « زندگانى سياسى سلطان أحمد شاه » تأليف حسين مكى و ايضا به كتاب « تاريخ مختصر احزاب سياسى - انقراض قاجاريّه » تأليف ملكالشعراء بهار مراجعه كند .
اين حقير در چهل و چهار سال قبل كه در حوزهء علميّهء قم درس مىخواندم ، اين كتب را از حضرت آية الله العظمى آقاى حاج سيّد أحمد شبيرى زنجانى رضوان الله عليه توسط آقازادهء عزيزيشان كه از اعز احبه و سروران حقير هستند : حضرت آية الله حاج سيّد موسى زنجانى أدام الله أيام بركاته و جعله ذخرا لنا و للمسلمين به عنوان امانت گرفتم و بطور كامل مطالعه نموده مسترد داشتم .
( 2 ) هرجا در تاريخ چشممان به مشير الدّوله مىخورد ، به امانت و درستى و رأى صائب مىخورد . او صاحب كتاب ايران باستان » است كه در سه مجلّد و مفصّل است ، و صاحب كتاب « ايران باستانى » كه در يك جلد و نسبت به آن مختصرتر است . او و برادرش آقا ميرزا حسين خان مؤتمن الملك پيرنيا كه نيز به صداقت و امانت و خوشفكرى و تدين