را در همانجا متوقّف مىداشت .
خداشناسى ديگر و تفسيرى بهتر از كتاب لازم بود تا به وى مجال آفريدن علمى ديگر را بدهد . . . » « 1 »
[ نظريّهء تكامل در انواع ، فرضيّهاى است كه به ثبوت علمى نرسيده است ]
ما در همين مجلّد از كتاب « نور ملكوت قرآن » مفصّلا از وهن و سستى نظريّهء تكامل در انواع در ردّ مؤلّف كتاب « خلقت انسان » و اثبات نظريّهء استاد علّامه آية الله طباطبائى قدّس الله نفسه بحث نمودهايم ؛ و به اثبات رسانيدهايم كه اين نظريّه جز فرضيّه و تئورى بيش نيست ، و به صورت قانون علمى اثبات نشده است . و در اين صورت حكم به آن از جهت نظر فلسفى ممنوع است ، و از جهت ظهور بلكه صراحت قرآن مجيد دربارهء خلقت انسان - كه خلقت آدم و زوجهاش را از گل بيان نموده است - نيز قابل قبول نيست .
و اين بحث كلامى كه انسان خدا را در برابر طبيعت مؤثّر بداند ، غلط است . خداوند و فرشتگان سماوى كه تدبير امور را مىكنند ، در طول عالم طبيعتاند . بلكه عالم طبيعت عين ظهور و اثر خداست و انفكاكى نيست . و در اين مسائل توحيدى حضرت استاد قدّس الله نفسه ، در تفسير و حكمت بحثهاى بسيار عالى و ارزنده نمودهاند ؛ و در اين صورت سزاوار است همهء حكماء و فلاسفه و متكلّمان بر اين روش روى آورند و از اين مشرب اشراب شوند . اينجا ديگر نيوتن و فخر رازى چهكارهاند ؟ از كوويه و پاستور نام بردن اشتباه است .
مسألهء مشابهت انسان با بعضى از اصناف حيوانات در خلقت طبيعى مسألهاى است ، و مسألهء ريشه گيرى و اصالت حيوانات در به دو آفرينش انسان
هامش
( 1 ) - « كيهان فرهنگى » شمارهء سرى 52 ، تير ماه 1367 شمسى ، شمارهء 4 ، مقالهء بسط و قبض تئوريك شريعت ، ص 17 ، ستون دوّم و سوّم ، دكتر عبد الكريم سروش