علماند . و بر اثر آن ، لزوم و امر به صبر رسول الله در برابر سخنان نارواى مشركين ، و تسبيح وى قبل از طلوع آفتاب و قبل از غروب آفتاب و مقدارى از شب و به دنبال سجدهها همه از مسائل اخلاقند ؛ و اعتباريّات مترتّب بر حقائق .
8 -
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى * فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرْضى
. « 1 » « و اگر كلمهء تحقّق و گفتار تكوينى پروردگارت سبقت نيافته بود ، و اگر أجل مسمّى و مدّت مهلتى براى كافرين مقدّر و معيّن نگرديده بود ، هرآينه تحقيقا عذاب و هلاك خدائى براى آنان لزوم داشته و حتمى بود ؛ بنابراين تو اى پيغمبر بر آنچه آنها مىگويند صبر كن ! و قبل از آنكه آفتاب طلوع كند و قبل از آنكه غروب نمايد ، با حمد و ستايش پروردگارت او را تسبيح كن ! و مقدارى از ساعات شب تار و مقدارى در كنار و اطراف روز روشن ، خدايت را تسبيح گوى ! اميد است كه به مقام رضا و شفاعت كبرى نائل آئى ! » عدم سبقت كلمهء الهيّهء تكوينيّه و ارادهء حتميّهء سبحانيّه و اجل مسمّى كه خداوند مقدّر كرده است ، و عدم لزوم و تحقّق عذاب در دنيا قبل از مرگ ، از مسائل علمى است ؛ و شكيبائى و استقامت رسول الله بر گفتار معاندين ، و تسبيح او با حمد پروردگارش پيش از دميدن خورشيد و پيش از فرورفتن آن در زير افق و پاسى از شب و پاسى از روز ، همه و همه از اخلاقيّات ، و اوامر الهى اعتبارى و مترتّب بر آن مسائل علم است .
9 -
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِباساً وَ النَّوْمَ سُباتاً وَ جَعَلَ النَّهارَ
هامش
( 1 ) - آيه 129 و 130 ، از سورهء 20 : طه