« و مىبينى اى پيامبر كشتى را كه در دريا ، ماخرة است ( تا آب را بشكافد و عبور كند ) اين براى آنست كه شما از فضل او بجوئيد ، و به اميد آنكه سپاس و شكر او را بجاى آوريد ! » و حتّى بيان فرموده است كه : علّت خلقت كوهها آنست كه زمين را مانند ميخهاى كوبيده و مفتولهاى در بتونآرمه محكم بگيرد ، و از تلاشى و سيلان و درهم فروريزى مصون بدارد :
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً * وَ الْجِبالَ أَوْتاداً .
« 1 » « آيا ما زمين را گاهواره قرار نداديم ؟ و آيا كوهها را ميخهاى فرورفته در زمين ننموديم ؟ »
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ .
« 2 » « و براى شما در زمين كوههاى استوار را افكند به جهت آنكه شما را از اضطراب و سرگردانى مصون بدارد ، و نهرهائى را و راههائى را قرار داد به جهت آنكه شما راه را بيابيد ! »
[ قرآن ، علل طبيعيّه را در تحت علل مجرّده و مستند به آنها مىداند ]
اينها همه راجع به تصريح قرآن كريم دربارهء علّتهاى طبيعى و مادّى بود . امّا راجع به علّتهاى مجرّده و ما فوق عالم مادّه و طبيعت ، از وجود فرشتگان كه واسطهء فيض از جانب حضرت حقّ هستند در تدبيرات تمام امور عالم خلقت ، بقدرى آيات قرآن در اين باره روشن و واضح است كه مىتوان آن را از ضروريّات اين كتاب آسمانى دانست . اوّلين آيات از سورهء مباركهء فاطر با اين آيه شروع مىشود :
هامش
( 1 ) - آيه 6 و 7 ، از سورهء 78 : النّبأ
( 2 ) - آيه 15 ، از سورهء 16 : النّحل