اگر اين گونه مفسّران فقط يك آيه را از قرآن مىفهميدند ، تا آخر عمر دست خود را براى برداشتن قلم تفسير بلند نمىكردند ؛ و آن آيه اينست كه :
وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا .
« 1 » « به شما از علم و دانش داده نشده است جز مقدار اندكى ! » وقتى انسان بداند كه علمش كوتاه است ، مطالب راقيه و مهمّه و عاليهء قرآن را كه به فكرش نمىرسد ، به حال خود وامىگذارد و تا آخر عمر به دنبال پىجوئى و كاوش مىرود ، تا مسئله براى او منكشف گردد ؛ نه آنكه پيوسته فرمول حفظى همگانى را بر زبان آورده و تكرار كند كه : علم بدين مطلب گواهى نداده است ! تجربه اثبات نكرده است ! فيزيولوژى و بيولوژى و و و چنين و چنان . آخر فيزيولوژى و بيولوژى را به كشف جنّ و شيطان ، و يا به ديدار فرشته و ملائكه چهكار ؟ ! اطّلاع بر اين امور راه دگرى دارد ، و تا انسان در آن علم وارد نباشد حقّ مداخلهء در آن را ندارد . و اين مطلب از واضحات است كه : شعبههاى علوم بسيار و جدا جدا هستند ، و هر علمى موضوعى مختصّ به خود دارد . با علم فيزيولوژى در علم كشف حقائق و پنهانىها اعمّ از موجودات ملكوتيّهء رحمانيّه ، و موجودات جنّيّهء شيطانيّه وارد شدن و با آن ابزار و آلات در پى جستجوى حلّ مسائل اين علوم بودن ، سر از تركستان در آوردن است براى كسى كه مقصودش سفر مكّه است .
ما نمىگوئيم : حتما شخص مفسّر بايد روح ملكوتى داشته باشد و گرنه
هامش
- فصيح و روشن قرار داديم به اميد آنكه شما آن را بفهميد و ادراك كنيد . و اين قرآن در عالم امّالكتاب در نزد ما بسيار عالى و محكم است . »
( 1 ) - ذيل آيه 85 ، از سورهء 17 : الإسراء